Hastalık rehberi
Diz kapağının çevresinde ya da arkasında hissedilen, çömelirken, merdiven inerken ve uzun süre dizler bükülü otururken artan ağrıdır. Özellikle gençlerde, koşucularda ve sporcularda sık görülür. Tedavinin temeli, kalça ve diz kaslarını birlikte güçlendiren egzersizlerdir.
Diz kapağı, uyluk kemiğinin ön yüzündeki bir olukta kayar. Bu eklemin taşıdığı yük, dokuların kaldırabileceği düzeyi aştığında ağrı ortaya çıkar. Görüntülemede çoğu zaman belirgin bir hasar görülmez; sorun yapısal bir bozukluktan çok yük ile dayanıklılık arasındaki dengesizliktir.
Koşu, zıplama ya da merdiven gibi aktivitelerin kısa sürede artırılması, kalça ve uyluk kaslarındaki zayıflık ve büyüme dönemi sık görülen etkenlerdir.
2018'de uluslararası araştırmacıların hazırladığı uzlaşı raporu egzersiz tedavisini, özellikle kalça ve diz egzersizlerinin birlikte yapılmasını öneriyor. Egzersizin başka yöntemlerle birleştirilmesi ve ayak tabanlıkları da önerilenler arasında. Buna karşılık dize ya da bele tek başına uygulanan mobilizasyonlar ve elektroterapi yöntemleri önerilmiyor; bantlama, dizlik, kuru iğneleme ve koşu tekniğinin değiştirilmesi konusunda ise kanıt yetersiz.
Diz önü ağrısı kendiliğinden her zaman geçmeyebilir. Hollanda'da yapılan bir izlem çalışmasında tanıdan 5–8 yıl sonra ulaşılabilen hastaların %57'si iyileşmediğini bildirdi; ağrının başlangıçta 12 aydan uzun süredir devam ediyor olması kötü sonucun en güçlü göstergesiydi. Bu yüzden erken ve düzenli tedavi önemli.
Evde egzersiz
Egzersiz sırasında hafif ve katlanılabilir bir ağrı kabul edilebilir; ağrı ertesi gün artmıyorsa devam edin. Dizinizin ayak parmaklarınızla aynı hizada kalmasına, içe doğru kaçmamasına dikkat edin.
Yan yatın, alttaki dizinizi hafifçe bükün. Üstteki bacağınızı dizi düz, ayak ucu öne bakacak şekilde yukarı kaldırın, 2 saniye tutup yavaşça indirin. Kalçanın yan kasları dizi dengede tutmaya yardım eder.
Her iki yana 10–15 tekrar, 2–3 setSırtüstü yatın, dizleriniz bükülü, ayaklarınız yerde. Kalçanızı sıkarak yavaşça kaldırın, 3 saniye bekleyip indirin. Kolaylaştıkça tek bacakla deneyin.
10–15 tekrar, 2–3 setSırtınızı duvara dayayın, ayaklarınız duvardan bir adım önde olsun. Dizleriniz ayak parmaklarınızın hizasında kalacak şekilde, ağrıyı belirgin artırmayan bir derinliğe kadar inin, birkaç saniye bekleyip yukarı çıkın.
8–10 tekrar, 2–3 setSandalyeye dik oturun. Dizinizi yavaşça düzeltip uyluğunuzun ön kasını sıkın, 3 saniye tutun ve yavaşça indirin. Ağrı olursa hareketi daha kısa bir açıklıkta yapın.
10–15 tekrar, 2–3 setTezgâha tutunarak dik durun. Bir bacağınızı dizi düz, ayak ucu öne bakacak şekilde yana doğru açın ve yavaşça indirin. Gövdenizi yana eğmeyin. Kolaylaştıkça ayak bileğinize lastik bant ekleyin.
Her iki yana 10–15 tekrarTezgâha hafifçe tutunarak tek ayağınızın üzerinde durun, dizinizi hafifçe bükülü tutun ve içe kaçmamasına dikkat edin. Kolaylaştıkça tutunmayı azaltın.
30 saniye, her bacakta 3 kezVideo
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Diz kapağı çevresindeki yükü azaltmaya yönelik güçlendirme egzersizleri.
Uyluk, kalça ve baldır kaslarına yönelik germe hareketleri.
Çoğu zaman hayır. Ağrısız çıtırtılar diz ağrısı olmayan pek çok kişide de vardır ve tek başına bir hastalık belirtisi değildir. Sesle birlikte ağrı ya da şişlik varsa değerlendirme yapılmalıdır.
Genellikle tamamen bırakmak gerekmez. Ağrıyı belirgin artırmayan bir mesafe ve hızda devam edip egzersizlerle birlikte yükü kademeli olarak artırabilirsiniz. Yokuş aşağı koşuyu ve merdiven antrenmanlarını bir süre azaltın.
Bazı kişilerde ağrıyı kısa sürede hafifletebilir; ancak uluslararası uzlaşı raporuna göre bu konudaki kanıt yetersizdir. Egzersizin yerine değil, gerekirse yanında kullanılmalıdır.
Genellikle hayır. Tanı muayeneyle konur ve görüntülemede çoğu zaman ağrıyı açıklayan bir bulgu çıkmaz. Yaralanma sonrası başlayan ağrı, kilitlenme ya da belirgin şişlik gibi durumlarda görüntüleme gerekebilir.
Şu durumlar diz önü ağrısı dışında bir soruna işaret edebilir. Beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren