Hastalık rehberi
Rotator manşet, omuz eklemini saran ve kolu kaldırıp döndürmemizi sağlayan dört kasın kirişlerinden oluşur. Yırtıklar çoğunlukla yaşla birlikte, yıpranmayla ortaya çıkar ve birçoğu hiç şikâyete yol açmaz. Düşme ya da darbeye bağlı olmayan yırtıklarda fizyoterapi çoğu hastada ilk ve etkili tedavidir.
Rotator manşet kirişleri yaşla birlikte incelir ve yıpranır; zamanla kirişin bir kısmında (kısmi) ya da tüm kalınlığında (tam kat) yırtık oluşabilir. En sık omzun üst kısmındaki supraspinatus kirişi etkilenir. Bazen de düşme, omuz çıkığı ya da ağır bir yükü aniden kaldırmak gibi bir yaralanmayla yırtık oluşur.
Tarama çalışmaları, tam kat yırtıkların yaşla birlikte belirgin şekilde arttığını ve çoğunun şikâyet yapmadığını gösteriyor. Bu yüzden MR'da görülen yırtık tek başına tedavi kararını belirlemez.
ABD'de travmaya bağlı olmayan tam kat yırtığı olan 452 hastanın izlendiği MOON çalışmasında, fizyoterapi programından sonra hastaların yaklaşık %75'i 2 yıl boyunca ameliyata ihtiyaç duymadı. Ameliyat olmayı seçenler bunu çoğunlukla ilk 6–12 hafta içinde yaptı; sonrasında ameliyata geçen hasta sayısı azdı.
Finlandiya'da 55 yaş üstü, küçük ve travmaya bağlı olmayan yırtığı olan hastalarla yapılan bir çalışmada ortalama 6 yıllık takipte fizyoterapi ameliyat kadar iyi sonuç verdi; memnuniyet her grupta %88–92 idi. Norveç'te küçük ve orta boy yırtıklarda yapılan bir başka çalışmada ise 10 yılın sonunda onarım yapılan grupta sonuçlar daha iyiydi.
Bu yüzden karar kişiye özeldir. Düşme ya da darbeden sonra kolu kaldıramama gibi ani başlayan yırtıklarda ve genç, aktif hastalarda erken ortopedi değerlendirmesi önemlidir. Yıpranmaya bağlı yırtıklarda ise genellikle önce düzenli bir fizyoterapi programı denenir.
Evde egzersiz
Egzersizleri ağrısız ya da hafif ağrılı aralıkta yapın; ağrı ertesi gün artmıyorsa devam edin. İzometrik egzersizlerle başlayıp ağrı azaldıkça hafif ağırlıklara geçin.
Ağrılı tarafınız kapı pervazına bakacak şekilde durun. Dirseğinizi 90 derece bükün, kolunuzu gövdenize yaslayın; araya katlanmış küçük bir havlu koyabilirsiniz. Elinizin dış yüzüyle pervaza doğru, kolunuz yer değiştirmeden itin. Ağrıyı artırmayan bir kuvvetle 30–45 saniye tutun.
5 tekrar, günde 1–2 kezAğrısız tarafınıza yan yatın. Üstteki kolunuzun dirseğini 90 derece bükün, dirseğinizi belinize yaslayın. Elinizdeki hafif ağırlığı (dolu bir su şişesi olabilir) dirseğiniz sabit kalacak şekilde tavana doğru kaldırın, yavaşça indirin.
10–15 tekrar, 2–3 setAyakta durun, kollarınız yanda, başparmaklarınız yukarı baksın. Kollarınızı öne ve hafifçe yana doğru, yaklaşık 30 derecelik açıyla omuz hizasına kadar kaldırın; ellerinizde hafif birer ağırlık olabilir. Omuzlarınızı kulaklarınıza doğru kaldırmadan yavaşça indirin.
10 tekrar, 2–3 setLastik bandı kapı koluna ya da sağlam bir yere göğüs hizasında bağlayın. Bandın uçlarını tutup dirseklerinizi gövdenize yakın tutarak geriye çekin, kürek kemiklerinizi birbirine yaklaştırın. Yavaşça başlangıca dönün.
10–15 tekrar, 2–3 setYüzünüz duvara dönük durun, ön kollarınızı omuz hizasında duvara yaslayın. Kollarınızı duvarda kaydırarak ağrısız aralıkta yukarı uzatın, kürek kemiklerinizin öne ve yukarı kaydığını hissedin. Yavaşça başlangıca dönün.
10 tekrar, günde 1–2 kezDik durun ya da oturun. Omuzlarınızı kulaklarınıza kaldırmadan, kürek kemiklerinizi geriye ve biraz aşağıya doğru birbirine yaklaştırın. 5 saniye tutup bırakın.
10–15 tekrar, günde 2 kezVideo
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Omzu çeviren kasları güçlendirmeye yönelik temel hareketler.
Sıkışma, bursit ve rotator manşet sorunlarında kullanılan egzersizler.
Her zaman değil. Yaşla birlikte omuzda yırtık görülmesi sıktır ve yırtıkların çoğu şikâyete yol açmaz. Düşme ya da darbeye bağlı olmayan yırtıklarda genellikle önce fizyoterapi denenir; düzelmeyen ya da ani bir yaralanmayla oluşan yırtıklarda ameliyat değerlendirilir.
Tam kat bir yırtık genellikle kendiliğinden kapanmaz. Ancak rotator manşetin sağlam kısımları ve kürek kemiği kasları güçlendiğinde omuz, yırtığa rağmen çoğu zaman ağrısız ve işlevsel hale gelebilir.
Ağrılı omzun üzerine yatmak ağrıyı artırabilir. Sağlam tarafınıza yatıp ağrılı kolunuzu önünüzdeki bir yastığa koymak ya da sırtüstü yatarken kolunuzu yastıkla desteklemek rahatlatabilir.
Kontrollü ve kademeli olarak artırılan egzersizler güvenli kabul edilir ve tedavinin temelidir. Ağrıyı belirgin artıran ağır kaldırma ve baş üstü zorlamaları bir süre azaltın; egzersizleri ağrının izin verdiği ölçüde sürdürün.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren