Omuz Sıkışması (Subakromiyal Ağrı): Egzersizler ve Tedavi

%44–65Omuz ağrısı şikâyetleri içinde subakromiyal ağrının payı

%22Toplum taramasında tam kat tendon yırtığı bulunan kişi; bu yırtıkların üçte ikisi ağrısız

2 yılTakipte ameliyat, egzersiz programına ek fayda sağlamadı

Güçlü öneriUluslararası uzman panelinin dekompresyon ameliyatına karşı önerisi

Nedir?

Omzun üstündeki kemik çatı (akromiyon) ile kol kemiği arasında kalan dar alana subakromiyal alan denir. Burada omzu çeviren kasların (rotator manşet) tendonları ve bir kese (bursa) bulunur. Bu yapıların aşırı ya da alışık olunmayan yüklenmesi ağrıya yol açar.

Eskiden tendonun kemiğe "sıkıştığı" düşünülürdü. Bugün sorunun çoğunlukla tendonun kendisinin aşırı yüklenmesi olduğu biliniyor; bu yüzden "rotator manşetle ilişkili omuz ağrısı" adı da kullanılıyor.

Belirtiler ve risk etkenleri

Kolu yana ya da öne kaldırırken belli bir açıda artan ağrı
Omzun dış yüzüne, bazen dirseğe kadar yayılan ağrı
Ağrılı tarafa yatınca ve geceleri artan ağrı
Saç tarama, yüksek rafa uzanma, ceket giyme gibi işlerde zorlanma
Risk etkenleri: 40 yaş üstü, kolun baş hizasının üstünde tekrarlı kullanıldığı işler ve sporlar

MR'daki yırtık her zaman ağrının nedeni mi?

Japonya'da bir köyde 664 kişinin tarandığı çalışmada her beş kişiden birinde (%22,1) tam kat rotator manşet yırtığı bulundu ve bu yırtıkların üçte ikisi hiç ağrı yapmıyordu. Yırtık görülme sıklığı yaşla artıyor: 50'li yaşlarda %10,7 iken 80'li yaşlarda %36,6'ya çıkıyor.

Yani MR'da tendon yıpranması ya da küçük bir yırtık görülmesi, ağrının tek nedeni olduğu ya da ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Karar, şikâyetleriniz ve muayene bulgularınızla birlikte verilir.

Tedavi

Kılavuzlar tedavinin merkezine egzersizi koyuyor. Diğer yöntemler, egzersizi yapılabilir kılmak için destek olarak kullanılır.

EgzersizTedavinin temelidir. Omuz ve kürek kemiği kaslarını güçlendiren, yükü kademeli artırılan bir program ağrıyı azaltır ve işlevi iyileştirir. Sonuç için programın haftalarca, düzenli sürdürülmesi gerekir.
Manuel terapi ve destekleyici yöntemlerManuel terapi, bantlama, şok dalga ve lazer egzersize eklenebilecek yöntemlerdir; kanıtlar sınırlı olsa da ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
Kortizon iğnesiPlaseboya göre daha etkilidir ve egzersize başlamayı kolaylaştırabilir; ancak egzersizden üstün olduğu gösterilmemiştir.
Günlük yükü ayarlamakAğrıyı belirgin artıran baş üstü işleri geçici olarak azaltmak, omzu tamamen dinlendirmeden iyileşmeye zaman tanır.
AmeliyatKemik çıkıntısını tıraşlayan dekompresyon ameliyatı, Birleşik Krallık'taki CSAW ve Finlandiya'daki FIMPACT çalışmalarında sahte ya da yalnızca tanısal ameliyattan üstün bulunmadı. Uluslararası bir uzman paneli bu ameliyatın yapılmamasını güçlü şekilde öneriyor. Travmaya bağlı büyük tendon yırtıklarında cerrahi değerlendirme ayrıdır.

Evde egzersiz

Omuz için altı egzersiz

Egzersiz sırasında hafif ve katlanılabilir bir ağrı olabilir; ağrı ertesi gün başlangıç düzeyine dönüyorsa devam etmek güvenlidir. İlk iki hareket ağrılı dönemde de uygundur. Kolu kaldırdığınız hareketlerde ağrı artıyorsa hareket aralığını küçültün.

Kürek kemiği sıkıştırma

Dik durun ya da oturun. Omuzlarınızı kulaklarınıza kaldırmadan kürek kemiklerinizi geriye ve biraz aşağıya doğru sıkıştırın. 5 saniye tutup gevşeyin.

10 tekrar, günde 2–3 kez

Kapı pervazında dışa döndürme

Ağrılı tarafınız kapı pervazına bakacak şekilde durun. Dirseğinizi 90 derece bükün, kolunuzu gövdenize yaslayın; araya katlanmış küçük bir havlu koyabilirsiniz. Elinizin dış yüzüyle pervaza doğru, kolunuz yer değiştirmeden itin. Ağrıyı artırmayan bir kuvvetle 30–45 saniye tutun.

5 tekrar, günde 1–2 kez

Yan yatarak dışa döndürme

Ağrısız tarafınıza yan yatın. Üstteki kolunuzun dirseğini 90 derece bükün, dirseğinizi belinize yaslayın. Elinizdeki hafif ağırlığı (dolu bir su şişesi olabilir) dirseğiniz sabit kalacak şekilde tavana doğru kaldırın, yavaşça indirin.

10–15 tekrar, 2–3 set

Lastik bantla kürek çekme

Lastik bandı kapı koluna ya da sağlam bir yere göğüs hizasında bağlayın. Bandın uçlarını tutup dirseklerinizi gövdenize yakın tutarak geriye çekin, kürek kemiklerinizi birbirine yaklaştırın. Yavaşça başlangıca dönün.

10–15 tekrar, 2–3 set

Kolları çapraz düzlemde kaldırma

Ayakta durun, kollarınız yanda, başparmaklarınız yukarı baksın. Kollarınızı öne ve hafifçe yana doğru, yaklaşık 30 derecelik açıyla omuz hizasına kadar kaldırın; ellerinizde hafif birer ağırlık olabilir. Omuzlarınızı kulaklarınıza doğru kaldırmadan yavaşça indirin.

10 tekrar, 2–3 set

Duvarda kaydırma

Yüzünüz duvara dönük durun, ön kollarınızı omuz hizasında duvara yaslayın. Kollarınızı duvarda kaydırarak ağrısız aralıkta yukarı uzatın, kürek kemiklerinizin öne ve yukarı kaydığını hissedin. Yavaşça başlangıca dönün.

10 tekrar, günde 1–2 kez

Günlük hayatta omzunuz için

Amaç omzu hareketsiz bırakmak değil, yükünü ağrının izin verdiği ölçüde ayarlamak ve kasları yeniden güçlendirmektir.

Sık kullandığınız eşyaları üst raflardan göğüs hizasına indirin.
Ağrılı tarafa yatamıyorsanız diğer tarafa yatıp kolunuzu önünüzdeki bir yastığa koyun.
Masa başında dirseklerinizi destekleyin, klavye ve fareyi gövdenize yakın tutun.
Ağrısız aralıktaki günlük hareketlere devam edin; omzu askıya almayın.
Spora dönüşte baş üstü hareketlerin yükünü kademeli artırın.

Video

Omuz sıkışması için videolar

ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.

Omuz ağrısı için on egzersiz

Sıkışma, bursit ve rotator manşet sorunlarında kullanılan egzersizler.

Rotator manşet için üç egzersiz

Omzu çeviren kasları güçlendirmeye yönelik temel hareketler.

Videolar Bob & Brad kanalına aittir.

Sık sorulan sorular

Omuz sıkışması ameliyatsız geçer mi?

Çoğu kişide evet. Fizyoterapi, ilaç, gerektiğinde iğne ve günlük yükün ayarlanmasıyla hastaların yaklaşık %60'ı 2 yıl içinde tatmin edici sonuç alıyor. Yükü kademeli artırılan bir egzersiz programı iyileşmenin temelidir.

Ameliyat olmam gerekir mi?

Çoğu zaman hayır. Kemik çıkıntısını tıraşlayan dekompresyon ameliyatı iki büyük çalışmada sahte ya da yalnızca tanısal ameliyattan üstün bulunmadı ve uluslararası bir uzman paneli bu ameliyatın yapılmamasını öneriyor. Düşme gibi bir travmadan sonra kolu kaldıramama varsa cerrahi değerlendirme ayrıca gerekir.

MR'ımda tendon yırtığı var, ne yapmalıyım?

Endişelenmeyin. Japonya'daki bir toplum taramasında her beş kişiden birinde tam kat rotator manşet yırtığı bulundu ve bu yırtıkların üçte ikisi hiç ağrı yapmıyordu. Tedavi kararı MR görüntüsüne değil, şikâyetlerinize ve muayene bulgularınıza göre verilir; travma dışı yırtıklarda da ilk tedavi egzersizdir.

Kortizon iğnesi yaptırmalı mıyım?

Kortizon iğnesi ağrıyı azaltabilir ve egzersize başlamayı kolaylaştırabilir; ancak egzersizden üstün olduğu gösterilmemiştir ve tek başına kalıcı çözüm değildir. Kararı hekiminizle birlikte verin.

Omzum ağrırken spor yapabilir miyim?

Evet, ağrıyı belirgin artırmayan sporlara devam edebilirsiniz. Yüzme, tenis, voleybol gibi kolun baş üstünde kullanıldığı sporları ağrı azalana kadar azaltın ve dönüşte yükü kademeli artırın.

Donuk omuzdan farkı nedir?

Omuz sıkışmasında kolu başkası kaldırdığında hareket genellikle serbesttir ve ağrı belli bir açıda ortaya çıkar. Donuk omuzda ise omuz hem sizin hem de başkası kaldırdığında aynı şekilde kısıtlıdır. Donuk omuz rehberine göz atın →

Ne zaman hemen başvurmalı?

Omuz ağrısı her zaman omuz sıkışması değildir. Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:

Düşme ya da darbeden sonra kolu kaldıramama, omuzda şekil bozukluğu
Omuzda kızarıklık, şişlik, sıcaklık ve ateş
Boyundan kola yayılan ağrı, kolda uyuşma, karıncalanma ya da ani güç kaybı
Özellikle sol omuz ağrısına göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da terleme eşlik ediyorsa (kalp kaynaklı olabilir, 112'yi arayın)
Nedensiz kilo kaybı, dinlenmekle geçmeyen şiddetli gece ağrısı ya da kanser öyküsü

Kaynaklar

Beard AJ, Rees JL, Cook JA, et al. Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain (CSAW): a multicentre, pragmatic, parallel group, placebo-controlled, three-group, randomised surgical trial. Lancet. 2018;391(10118):329-338.
Ketola S, Lehtinen J, Arnala I, et al. Does arthroscopic acromioplasty provide any additional value in the treatment of shoulder impingement syndrome? A two-year randomised controlled trial. J Bone Joint Surg Br. 2009;91(10):1326-1334.
Lewis J. Rotator cuff related shoulder pain: assessment, management and uncertainties. Man Ther. 2016;23:57-68.
Minagawa H, Yamamoto N, Abe H, et al. Prevalence of symptomatic and asymptomatic rotator cuff tears in the general population: from mass-screening in one village. J Orthop. 2013;10(1):8-12.
Paavola M, Malmivaara A, Taimela S, et al. Subacromial decompression versus diagnostic arthroscopy for shoulder impingement: randomised, placebo surgery controlled clinical trial. BMJ. 2018;362:k2860.
Physiopedia. Shoulder Impingement.
StatPearls. Shoulder Impingement Syndrome. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
Steuri R, Sattelmayer M, Elsig S, et al. Effectiveness of conservative interventions including exercise, manual therapy and medical management in adults with shoulder impingement: a systematic review and meta-analysis of RCTs. Br J Sports Med. 2017;51(18):1340-1347.
Vandvik PO, Lähdeoja T, Ardern C, et al. Subacromial decompression surgery for adults with shoulder pain: a clinical practice guideline. BMJ. 2019;364:l294.