®Önce ısıtın
Egzersizden önce omzunuza 10–15 dakika ılık bir havlu ya da sıcak su torbası koyun. Kaslar gevşer, hareketler daha rahat yapılır. Cildinizi korumak için arada ince bir bez bulundurun.
Günde 1–2 kez, en fazla 20 dakika%2–5Genel toplumda görülme sıklığı
40–60En sık görüldüğü yaş aralığı
3–10 katDiyabetlilerde daha sık görülür
1–3 yılHastalığın tipik süresi
Bu sayfada
Nedir?
Omuz eklemini saran kapsül adı verilen bağ dokusu kalınlaşır, iltihaplanır ve büzüşür. Eklem içindeki hareket alanı daralır. Sonuç: hem ağrı hem de kolu kaldırmada, arkaya götürmede ve dışa çevirmede belirgin kısıtlılık.
En çok kolu dışa çevirme hareketi kısıtlanır. Saç taramak, ceket giymek, arkadan kopça ya da kemer bağlamak zorlaşır. Ağrı çoğunlukla geceleri artar ve o tarafa yatmak zorlaşır.
Kimlerde görülür?
- 40–60 yaş arası, kadınlarda daha sık
- Diyabeti olanlarda belirgin olarak daha sık ve daha uzun sürer
- Tiroid hastalıkları (az ya da çok çalışan tiroid)
- Ameliyat, kırık ya da yaralanma sonrası kolun uzun süre hareketsiz kalması
- İnme, Parkinson ve kalp hastalıkları
Bir omuzda geçirenlerin bir kısmında yıllar içinde diğer omuzda da görülebilir.
Üç evre
Süreler kişiden kişiye değişir; diyabetlilerde genellikle daha uzundur.
1 · Donma
Ağrılı evre
Yaklaşık 2–9 ayAğrı giderek artar, özellikle geceleri. Hareket açıklığı azalmaya başlar.
2 · Donmuş
Katılaşma evresi
Yaklaşık 4–12 ayAğrı azalabilir ama omuz belirgin şekilde katılaşır. Günlük işler en çok bu evrede zorlaşır.
3 · Çözülme
İyileşme evresi
Yaklaşık 5–24 ayHareket yavaş yavaş geri gelir. Bazı kişilerde hafif kısıtlılık uzun süre kalabilir.
Geçmişten bugüne
Donuk omzun kısa tarihi
Hastalığın adı bile zaman içinde değişti: önce omuz çevresinin iltihabı sanıldı, sonra asıl sorunun omuz kapsülünün kalınlaşıp büzüşmesi olduğu anlaşıldı. “Nasılsa kendiliğinden geçer” görüşü de son yıllarda sorgulanıyor.
- 1872Fransız cerrah Simon Duplay, omuzda ağrı ve hareket kısıtlılığıyla seyreden bu tabloyu omuz çevresi iltihabı (periartrit) olarak tanımladı.
- 1934ABD'li cerrah Ernest Codman, röntgeni normal olan ve yavaş başlayan bu ağrı ve kısıtlılık için “donuk omuz” (frozen shoulder) adını kullandı.
- 1945Neviaser, omuz kapsülündeki iltihap ve kalınlaşmayı vurgulamak için “adeziv kapsülit” adını önerdi.
- 1975Reeves, 41 hastayı 5–10 yıl izlediği çalışmada ağrı, katılaşma ve düzelme evrelerini tanımladı; hastalık ortalama 30 ay sürdü ve en iyi düzelmeden sonra da hastaların yarısından fazlasında hafif kısıtlılık kaldı. “Kendiliğinden geçer” görüşü sıkça bu çalışmaya dayandırılır.
- 1995Bunker ve Anthony, tedaviye yanıt vermeyen 12 hastadan alınan kapsül dokusunda, avuç içinde görülen Dupuytren hastalığına benzeyen değişiklikler (iltihap olmadan bağ dokusu hücrelerinin çoğalması) bildirdi.
- 20177 çalışmayı inceleyen sistematik bir derleme, tedavi edilmeyen donuk omzun evrelerden geçerek tamamen düzeldiğine dair kanıt bulamadı: hareket zamanla bir miktar artsa da 1–4 yıllık izlemde tam düzelme görülmedi (kanıtın kalitesi düşük) ve düzelmenin büyük kısmı erken dönemde görüldü.
- 2020İngiltere'de 503 kişiyle yapılan UK FROST çalışmasında narkoz altında manipülasyon, kapalı kapsül gevşetme ameliyatı ve kortizon iğnesiyle birlikte erken fizyoterapi 1. yılda birbirinden klinik olarak üstün bulunmadı; ciddi yan etkiler kapsül gevşetme ameliyatında daha sıktı.
Tanı ve tedavi
Tanı çoğunlukla muayeneyle konur: omuz hem sizin kaldırdığınızda hem de başkası kaldırdığında aynı şekilde kısıtlıdır. Röntgen, ultrason veya MR tanı için şart değildir ama kireçlenme ya da yırtık gibi başka nedenleri dışlamak için istenebilir.
- Fizyoterapi ve egzersizTedavinin temelidir. Ağrılı evrede ağrısız aralıkta nazik hareketler, katılaşma evresinde germe ve eklem mobilizasyonu öne çıkar. Evde düzenli egzersiz çok önemlidir.
- Ağrı kontrolüSıcak uygulama ve hekiminizin önerdiği ağrı kesiciler, egzersizi yapılabilir kılar.
- Eklem içi kortizon iğnesiKısa vadede ağrıyı azaltabilir; hareket açıklığına etkisi için kanıt sınırlıdır; hekim kararıyla yapılır.
- HidrodilatasyonEklem içine sıvı verilerek büzüşmüş kapsülün genişletilmesidir.
- Cerrahi seçeneklerAylarca süren tedaviye yanıt alınamazsa narkoz altında manipülasyon ya da kapalı (artroskopik) kapsül gevşetme düşünülebilir.
Evde egzersiz
Isınma ve sık kullanılan beş egzersiz
Bu egzersizler hafif bir gerginlik hissi verecek kadar yapılır, keskin ağrıya kadar zorlanmaz. Ağrılı evrede dozu düşük tutun. Hangi egzersizin sizin evrenize uygun olduğunu fizyoterapistinizle belirleyin.
Sarkaç
Sağlam elinizle bir masaya dayanın, öne eğilin. Ağrılı kolunuzu gevşekçe sarkıtın ve küçük daireler çizdirin. Kolu kasla değil, gövdenizin hafif sallanmasıyla hareket ettirin.
10 tur saat yönünde, 10 tur tersineDuvarda parmak yürüyüşü
Duvara bir kol boyu uzaklıkta, yüzünüz duvara dönük durun. Parmaklarınızla duvarda örümcek gibi yukarı yürüyün, gerginlik hissettiğiniz yerde birkaç saniye bekleyin, yavaşça inin.
10 tekrar, günde 1–2 kezHavlu ile germe
Bir havluyu sırtınızın arkasında iki elinizle tutun: sağlam kolunuz yukarıda, ağrılı kolunuz aşağıda. Sağlam kolunuzla havluyu yavaşça yukarı çekin, ağrılı kol sırt boyunca yukarı kaysın.
10–20 saniye tutun, 5 tekrarGöğüs önünden çapraz germe
Ağrılı kolunuzu göğsünüzün önünden karşı omza doğru uzatın. Diğer elinizle dirseğinizin üstünden hafifçe bastırarak kolu kendinize doğru çekin.
15–20 saniye tutun, 5 tekrarSopa ile dışa döndürme
Sırtüstü yatın ya da ayakta durun. Ağrılı kolunuzun dirseği gövdenize yapışık ve 90 derece bükülü olsun. Bir sopayı iki elinizle tutun; sağlam kolunuzla sopayı iterek ağrılı kolun ön kolunu dışarı doğru çevirin.
15–20 saniye tutun, 5 tekrarVideo
Evreye göre egzersiz videoları
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından, donuk omzun evrelerine göre adım adım egzersiz programları. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
1. evre: Donma (ağrılı dönem)
Ağrıyı artırmadan hareketi korumaya yönelik nazik egzersizler.
2. evre: Donmuş (katılaşma dönemi)
Hareket açıklığını artırmaya yönelik germe ve mobilizasyon egzersizleri.
Sık sorulan sorular
Donuk omuz kendiliğinden geçer mi?
Çoğu zaman kendi seyrinde düzelir ama bu aylar, hatta yıllar sürebilir; hastalığın tipik süresi 1–3 yıldır. Bazı kişilerde hafif kısıtlılık uzun süre kalabilir. Doğru egzersiz ve tedaviyle bu süreci daha rahat geçirmek mümkündür.
Ağrılı omzumu hareket ettirmeli miyim?
Evet, ama zorlamadan. Ağrılı evrede ağrısız aralıkta nazik hareketler, katılaşma evresinde germe ve eklem mobilizasyonu öne çıkar. Egzersizler hafif bir gerginlik hissi verecek kadar yapılır, keskin ağrıya kadar zorlanmaz.
Donuk omuz için MR gerekir mi?
Tanı çoğunlukla muayeneyle konur: omuz hem sizin kaldırdığınızda hem de başkası kaldırdığında aynı şekilde kısıtlıdır. Röntgen, ultrason veya MR tanı için şart değildir ama kireçlenme ya da yırtık gibi başka nedenleri dışlamak için istenebilir.
Kortizon iğnesi işe yarar mı?
Eklem içi kortizon iğnesi kısa vadede ağrıyı azaltabilir; hareket açıklığına etkisi için kanıt sınırlıdır. Hekim kararıyla yapılır. Tedavinin temeli ise fizyoterapi ve düzenli egzersizdir.
Ne zaman hemen başvurmalı?
Omuz ağrısı her zaman donuk omuz değildir. Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
- Ağrı bir düşme ya da darbeden sonra başladıysa
- Kolda ani güç kaybı, uyuşma ya da karıncalanma varsa
- Omuzda kızarıklık, şişlik ve ateş varsa
- Nedensiz kilo kaybı ya da dinlenmekle geçmeyen şiddetli gece ağrısı varsa
- Özellikle sol omuz ağrısına göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da terleme eşlik ediyorsa (kalp kaynaklı olabilir, 112'yi arayın)
Kaynaklar
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Frozen Shoulder. OrthoInfo.
- Bal A, Eksioglu E, Gulec B, Aydog E, Gurcay E, Cakci A. Effectiveness of corticosteroid injection in adhesive capsulitis. Clin Rehabil. 2008;22(6):503-512.
- Boyles RE, Flynn TW, Whitman JM. Manipulation following regional interscalene anesthetic block for shoulder adhesive capsulitis: a case series. Man Ther. 2005;10:164-171.
- Bunker TD, Anthony PP. The pathology of frozen shoulder: a Dupuytren-like disease. J Bone Joint Surg Br. 1995;77(5):677–683.
- Chen M-H, Chen W-S. A narrative review of adhesive capsulitis with diabetes. J Clin Med. 2024;13(19):5696.
- Cleland J, Durall CJ. Physical therapy for adhesive capsulitis: systematic review. Physiotherapy. 2002;88:450-457.
- Dias R, Cutts S, Massoud S. Frozen shoulder. BMJ. 2005;331:1453-1456.
- D'Orsi GM, Giai Via A, Frizziero A, Oliva F. Treatment of adhesive capsulitis: a review. Muscles Ligaments Tendons J. 2012;2(2):70–78.
- Gaspar PD, Willis FB. Adhesive capsulitis and dynamic splinting: a controlled, cohort study. BMC Musculoskelet Disord. 2009;10:111.
- Hakim AJ, Cherkas LF, Spector TD, MacGregor AJ. Genetic associations between frozen shoulder and tennis elbow: a female twin study. Rheumatology (Oxford). 2003;42:739-742.
- Kelley MJ, McClure PW, Leggin BG. Frozen shoulder: evidence and a proposed model guiding rehabilitation. J Orthop Sports Phys Ther. 2009;39:135-148.
- NHS. Frozen shoulder.
- Physiopedia. Frozen Shoulder.
- Rangan A, Brealey SD, Keding A, et al. Management of adults with primary frozen shoulder in secondary care (UK FROST): a multicentre, pragmatic, three-arm, superiority randomised clinical trial. Lancet. 2020;396(10256):977–989.
- Reeves B. The natural history of the frozen shoulder syndrome. Scand J Rheumatol. 1975;4(4):193–196.
- Vermeulen HM, Rozing PM, Obermann WR, le Cessie S, Vliet Vlieland TP. Comparison of high-grade and low-grade mobilization techniques in the management of adhesive capsulitis of the shoulder: randomized controlled trial. Phys Ther. 2006;86:355-368.
- Walmsley S, Rivett DA, Osmotherly PG. Adhesive capsulitis: establishing consensus on clinical identifiers for stage 1 using the Delphi technique. Phys Ther. 2009;89:906-917.
- Wong CK, Levine WN, Deo K, et al. Natural history of frozen shoulder: fact or fiction? A systematic review. Physiotherapy. 2017;103(1):40–47.