Hastalık rehberi
Kasıkta ağırlık, haznede bir şeyin aşağı doğru indiği ya da küçük bir topun üzerinde oturuyormuş gibi bir his mi var? Rahim, mesane ya da bağırsak normal yerinden aşağı kayarak hazne (vajina) duvarına doğru sarkabilir. Çok sık görülür ve hayatı tehdit etmez. Hafif ve orta sarkmada ilk tedavi seçeneği, bir fizyoterapist eşliğinde en az 16 hafta sürdürülen pelvik taban egzersizleridir; günlük alışkanlıklardaki küçük değişiklikler de belirtileri azaltabilir.
Bazı kadınlarda hiçbir belirti yoktur; sarkma başka bir nedenle yapılan muayenede fark edilir.
Bunlar birlikte de görülebilir; şiddeti genellikle 1’den (hafif) 4’e (ağır) kadar evrelendirilir. Gebelik ve doğum (özellikle uzun ya da zor doğum, iri bebek, çoğul doğum), yaşlanma ve menopoz, fazla kilo, uzun süreli kabızlık ya da öksürük, rahim alınması ve ağır kaldırma gerektiren işler riski artırır. Eklem hipermobilitesi gibi bağ dokusunu etkileyen durumlar da riski artırabilir.
En büyük çalışma olan POPPY’de, yeni tanı almış ve belirtisi olan evre 1–3 sarkması bulunan 447 kadın iki gruba ayrıldı. Bir gruba 16 hafta içinde 5 seans kişiye özel pelvik taban egzersizi öğretildi; evde günde 3 kez, 10 saniyelik 10 kasılma ve 50’ye kadar hızlı kasılma hedeflendi, zorlanma anlarından önce kasları sıkma alışkanlığı (“püf noktası”) da çalışıldı. Diğer gruba yalnızca yaşam tarzı broşürü verildi. 12. ayda egzersiz grubunda sarkma belirti puanı daha çok azaldı (ortalama 3,77’ye karşı 2,09 puan) ve sarkmasının daha iyi olduğunu söyleyenler %57’ye karşı %45’ti.
Cochrane derlemesinde pelvik taban egzersizini hiçbir şey yapmamakla karşılaştıran dört çalışma (857 kadın) vardı. Belirtileri bildiren çalışmaların hepsi egzersizi destekledi; iki çalışmanın birleşik sonucuna göre egzersiz, sarkma evresinin iyileşme olasılığını %17 artırdı. Çalışmaların bazıları küçüktü ve yanlılık riski taşıyordu.
Pelvik taban kaslarını doğru çalıştırmak ilk başta kolay değildir. Kasları hissedemiyorsanız ya da egzersizler belirtilerinizi artırıyorsa pelvik sağlık alanında çalışan bir fizyoterapistten değerlendirme isteyebilirsiniz.
Evde egzersiz
İlk dört uygulamanın hedef dozları POPPY çalışmasındaki ev programından alındı. Başta daha azıyla başlamanız normaldir; tutabildiğiniz kadar tutun ve haftalar içinde artırın. Saniye saniye eşlik eden bir araç için pelvik taban zamanlayıcısını kullanabilirsiniz.
Sırtüstü yatın, dizleriniz bükülü olsun. Gaz ve idrarı aynı anda tutuyormuş gibi pelvik taban kaslarınızı içe ve yukarı çekin, gücünüzün yettiğince sıkıp tutun, sonra tamamen gevşeyin. Nefesinizi tutmayın; kalçanızı ve karnınızı sıkmayın.
Hedef: 10 saniyelik 10 kasılma, günde 3 kezDik oturun. Aynı kasları hızla sıkın ve hemen bırakın. Hızlı kasılmalar, öksürük ya da hapşırık gibi ani yüklenmelerde kasların çabuk devreye girmesine yardım eder.
Hedef: 50’ye kadar hızlı kasılma, günde 3 kezYatarak ve oturarak rahatça yapabildiğinizde kasılmaları ayakta da deneyin. Bulaşık yıkarken ya da sıra beklerken yapabilirsiniz.
Uzun ve hızlı kasılmalar, günde 3 kezÖksürmeden, hapşırmadan, gülmeden ya da bir şey kaldırmadan hemen önce pelvik taban kaslarınızı sıkın ve hareket bitene kadar tutun. Karın içi basıncın arttığı anlarda kasların destek vermesini sağlar.
Her zorlanmadan önceKaldırmanız gereken bir şey varsa önce pelvik tabanınızı sıkın, yükü bedeninize yakın tutun, nefesinizi tutmayın; kaldırırken nefes verin. Ağır yükleri hafif parçalara bölüp birkaç seferde taşıyın.
Her kaldırmadaKoşu, zıplama ve trambolin gibi iki ayağın birden yerden kesildiği etkinlikler yerine tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme, pilates ya da eliptik bisiklet gibi daha düşük darbeli egzersizleri seçebilirsiniz.
Haftanın çoğu günüBelirtileri azaltabilir. Birleşik Krallık, Yeni Zelanda ve Avustralya’da 447 kadınla yapılan POPPY çalışmasında, 16 hafta boyunca bir fizyoterapistle 5 seans pelvik taban egzersizi çalışan kadınların sarkma belirtileri, yalnızca bilgilendirme broşürü alanlara göre daha çok azaldı. 12. ayda sarkmalarının daha iyi olduğunu söyleyenler egzersiz grubunda %57, broşür grubunda %45’ti. Fark anlamlı ama ılımlıydı. Cochrane derlemesinde de pelvik taban egzersizi, sarkma evresinin iyileşme olasılığını egzersiz yapmayanlara göre %17 artırdı.
NICE, evre 1–2 sarkmada ilk seçenek olarak en az 16 hafta süren gözetimli pelvik taban egzersizi öneriyor ve program yarar sağlıyorsa sonrasında da sürdürülmesini istiyor. Kasların güçlenmesi zaman alır; ilk haftalarda fark görmeseniz de düzenli devam edin.
Pesser, hazneye yerleştirilen ve organları destekleyen plastik ya da silikon bir halkadır. NICE, belirti veren sarkmada tek başına ya da pelvik taban egzersizleriyle birlikte düşünülebileceğini söylüyor. Doğru boyutu bulmak için birden fazla deneme gerekebilir ve pesser en az 6 ayda bir çıkarılmalıdır. 340 kadınla yapılan TOPSY çalışmasında, pesserini kendi takıp çıkarmayı öğrenen kadınların yaşam kalitesi klinikte bakım alanlarla benzerdi ve daha az sorun bildirdiler.
Belirtileri ameliyatsız tedavilerle düzelmeyen ya da bu tedavileri istemeyen kadınlara ameliyat önerilebilir. Karar; seçenekler, beklenen yararlar, riskler ve sarkmanın yeniden olma olasılığı konuşularak hekiminizle birlikte verilebilir. İngiltere’nin ulusal sağlık hizmetinde (NHS) hazne içine file (mesh) yerleştirilen ameliyatlar, başka seçenek kalmadıkça artık yapılmıyor.
Evet, hareketli kalmak önemli. Pelvik taban kaslarınız zayıfsa koşu, zıplama ve trambolin gibi yüksek darbeli etkinlikler belirtileri artırabilir; tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme ve pilates gibi daha düşük darbeli egzersizler iyi seçeneklerdir. Ağır kaldırmayı mümkün olduğunca azaltın.
Yaşlanma ve menopoz, sarkmanın risk etkenleri arasındadır. Menopoza bağlı hazne kuruluğu ve tahrişi gibi belirtileri olan kadınlara hazne içine uygulanan östrojen kremi, tableti ya da halkası önerilebilir; pesser kullanmadan önce de düşünülebilir. Bu konuyu hekiminizle konuşabilirsiniz.
Öksürürken ya da sıkışınca idrar kaçırma için idrar kaçırma, doğum sonrası karın kasları için karın kası ayrılması rehberine bakabilirsiniz.
Hazneden beklenmedik kanama, özellikle menopozdan sonra, sarkmayla açıklanmamalı ve hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
®