Hastalık rehberi
Kalçanın dış yanındaki ağrı çoğunlukla “bursit” diye bilinir; oysa asıl sorun genellikle kalçanın yan kaslarını kemiğe bağlayan kirişlerin aşırı yüklenmesidir. Yan yatınca, merdiven çıkarken ve uzun yürüyünce artar. 204 kişilik bir çalışmada eğitim ve egzersiz, hem kortizon iğnesinden hem de beklemekten daha iyi sonuç verdi.
Kalçanın yan tarafında, elinizle hissedebildiğiniz kemik çıkıntısının (büyük trokanter) üzerindeki dokuların tahriş olmasıdır. Çoğu zaman neden, oraya yapışan kalça yan kaslarının kirişlerinin taşıyabileceğinden fazla yüklenmesidir; bazen bölgedeki kesecik (bursa) de iltihaplanır.
En sık orta yaşlı kadınlarda görülür ama her yaşta ortaya çıkabilir. Düşme gibi doğrudan bir darbe, kalça kaslarının zayıflığı, uzun süreli yürüyüş ya da koşu ve fazla kilo zemin hazırlar; çoğu zaman da belirgin bir neden bulunmaz.
Avustralya'da yapılan LEAP çalışması bu soruyu doğrudan sınadı. En az üç aydır kalça yan ağrısı olan, 35–70 yaş arasındaki 204 kişi üç gruba ayrıldı: sekiz hafta boyunca fizyoterapistle eğitim ve egzersiz, tek bir kortizon iğnesi ya da yalnızca bilgilendirme ve bekleme.
Sekizinci haftada “belirgin biçimde iyileştim” diyenlerin oranı eğitim ve egzersiz grubunda %77, iğne grubunda %58, bekleyenlerde %29'du. Bir yıl sonra oranlar %79, %58 ve %52 oldu: Eğitim ve egzersiz üstünlüğünü korudu, iğne ile bekleme arasındaki fark ise anlamlı olmaktan çıktı. Ağrı şiddeti bir yıl sonra iğne ve egzersiz gruplarında benzerdi. Ciddi bir yan etki bildirilmedi.
Çalışmadaki program iki parçadan oluşuyordu: kirişi neyin yorduğunu öğrenip yükü ayarlamak ve kalça yan kaslarını güçlendiren, günde 4–6 hareketlik bir ev programı. Yani egzersiz kadar, gün içindeki duruş ve alışkanlıklar da tedavinin parçası.
Evde egzersiz
Hareketler sırasında hafif bir rahatsızlık kabul edilebilir; ağrı şiddetli olmamalı ve uzun sürmemelidir. Ağrı artarsa tekrar sayısını ya da zorluğu azaltın. Egzersizden bir iki gün sonra kaslarda hissedilen yorgunluk ağrısı normaldir.
Sırtüstü yatın, dizleriniz bükülü olsun. Uyluklarınızın çevresine bir kemer ya da lastik bant bağlayın. Dizlerinizi, kemeri gerecek kadar nazikçe dışa doğru itin ve öylece tutun; bacaklarınız yerinden oynamaz.
10 saniye tutun, 10 tekrarDuvarın yanında, ağrılı tarafınız duvara dönük durun. O taraftaki dizinizi bükün ve dizinizin dış yanını duvara bastırın. Üzerinde durduğunuz bacağın dizi içe dönmesin.
10 saniye tutun, 10 tekrarSırtüstü yatın, dizleriniz bükülü olsun. Karın ve kalça kaslarınızı sıkın; leğeninizi yavaşça kaldırın ve kontrollü biçimde indirin. Beliniz çukurlaşmasın.
10 tekrarAyaklarınız kalça genişliğinde açık dursun. Bir sandalyeye oturacakmış gibi dizlerinizi ve kalçanızı bükün; dizleriniz ayak parmaklarınızın hizasında kalsın. Sonra iterek doğrulun.
10 tekrarDizlerinizin çevresine bir lastik bant takın. Yana doğru, kalça genişliğinden biraz fazla bir adım atın; sonra diğer ayağınızı kalça genişliğine getirin, ayak bileklerinizi birleştirmeyin. Bant hep gergin kalsın.
Her yöne 10 adımBir tezgâha hafifçe tutunun ve ağrılı bacağınızın üzerinde durun. Leğen kemiğiniz bir yana düşmesin, kalçanız dışarı kaymasın; aynada kontrol edebilirsiniz. Ağrı artıyorsa süreyi kısaltın.
10 saniye, 5 tekrarAlevlenmeler olabilir; o günlerde tekrarları azaltın ya da birkaç gün ara verip yeniden başlayın. Ağrınız şiddetliyse hareketleri bırakıp fizyoterapistinizle konuşun.
Video
İngiltere'deki Somerset NHS Foundation Trust'ın ve ABD'deki UC San Diego Health'in YouTube kanallarından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Hastanenin fizyoterapi ekibinin hazırladığı bilgilendirme videosu.
Trokanterik bursit için ev egzersizlerini gösteren video.
Çoğu zaman tek başına bursit değildir. Ağrının kaynağı genellikle kalçanın yan tarafındaki kemik çıkıntısına yapışan kirişlerin aşırı yüklenmesidir (tendinopati); bazen oradaki kesecik (bursa) de iltihaplanır. Bu yüzden bugün “büyük trokanter ağrı sendromu” adı kullanılıyor.
204 kişilik LEAP çalışmasında iğne, sekizinci haftada beklemekten daha iyi, eğitim ve egzersizden ise daha kötü sonuç verdi. Bir yıl sonra iğne yapılanlarla bekleyenler arasında anlamlı fark kalmadı. Bu yüzden iğne ilk seçenek sayılmıyor; ağrı egzersiz yapmayı engelleyecek kadar şiddetliyse kısa süreli rahatlama için düşünülebilir.
Sabır gerektirir: Toparlanma çoğu zaman 6–12 ay sürer. Yine de LEAP çalışmasında eğitim ve egzersiz alanların yaklaşık dörtte üçü sekizinci haftada belirgin biçimde iyileştiğini bildirdi. Alevlenme olursa tekrarları azaltın ya da birkaç gün ara verip yeniden başlayın.
Ağrılı tarafın üzerine yatmayın. Sırtüstü yatıp dizlerinizin altına yastık koyabilir ya da sağlam yanınıza yatıp dizlerinizin arasına yastık yerleştirebilirsiniz; böylece üstteki bacak öne düşmez ve kalçanın yanı gerilmez.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
®