Hastalık rehberi
Kulağın hemen önündeki çene eklemi (temporomandibular eklem) ve çiğneme kaslarında ağrı, ağız açmada kısıtlılık ve çene sesleriyle kendini gösterir. Yetişkinlerin yaklaşık üçte birini etkiler ve çoğu zaman basit önlemler, egzersiz ve fizyoterapiyle düzelir.
Çene eklemi, alt çene kemiğinin kafatasıyla birleştiği, konuşurken, çiğnerken ve esnerken çalışan eklemdir. Eklemin içinde hareketi kolaylaştıran küçük bir disk bulunur. Rahatsızlık çoğunlukla çiğneme kaslarının aşırı yüklenmesinden, bazen de diskin yer değiştirmesinden ya da eklemin yıpranmasından kaynaklanır.
Gündüz ya da gece diş sıkma ve gıcırdatma, stres, uzun süre ağzın açık kalması, sert yiyecekler ve çeneye alınan darbeler şikâyetleri tetikleyebilir.
Çene eklemi rahatsızlıklarının büyük çoğunluğu cerrahi olmayan yöntemlerle yönetilir. 48 çalışmayı inceleyen bir derlemede çeneye ya da boyuna uygulanan manuel terapi, tek başına ya da egzersizle birlikte umut verici sonuçlar gösterdi; ancak araştırmacılar kanıtın kalitesinin düşük olduğunu ve daha iyi çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor.
Günlük alışkanlıklar çok önemlidir: bir süre yumuşak yiyecekler tüketin, sakız çiğnemeyin, büyük lokmalardan kaçının, esnerken çenenizi elinizle destekleyin ve gün içinde dişlerinizi sıkıp sıkmadığınızı fark etmeye çalışın. Stres şikâyetleri artırıyorsa stres rehberine göz atın.
Evde egzersiz
Hareketleri yavaş, ağrısız ve aynanın karşısında yapmak, çenenin yana kaymadan hareket etmesini sağlar. Ağrı ya da takılma artarsa bırakın.
Dudaklarınız kapalı, dişleriniz birbirinden hafifçe ayrık olsun; dilinizin ucu üst ön dişlerinizin hemen arkasında, damakta dursun. Gün içinde dişlerinizi sıktığınızı fark ettiğinizde bu pozisyona dönün.
Gün içinde sık sık kontrol edinDilinizin ucunu damağınıza, üst ön dişlerinizin arkasına koyun. Dil damaktan ayrılmadan ağzınızı yavaşça açın ve kapatın. Çenenin yana kaymadan, düz bir çizgide hareket etmesine dikkat edin; aynanın karşısında yapabilirsiniz.
6–10 tekrar, günde 3 kezYumruğunuzu ya da iki parmağınızı çenenizin altına koyun. Ağzınızı hafifçe açmaya çalışırken elinizle nazikçe karşı koyun, 3–5 saniye tutup gevşeyin. Kuvvetin yarısını kullanmanız yeterli; ağrıyı artırmamalı.
5–6 tekrar, günde 2 kezDişlerinizi sıkarak yanaktaki çiğneme kasınızı bulun, sonra gevşeyin. Parmak uçlarınızla bu kasa küçük daireler çizerek hafifçe bastırın. Ilık bir havlu ile birlikte yapmak rahatlatabilir.
1–2 dakika, günde 2–3 kezDik oturun, gözleriniz karşıya baksın. Başınızı eğmeden çenenizi düz bir çizgide geriye çekin, çift çene yapar gibi. Ensenizin uzadığını hissedin, 5 saniye tutup bırakın.
10 tekrar, günde 2–3 kezDik durun ya da oturun. Omuzlarınızı kulaklarınıza kaldırmadan, kürek kemiklerinizi geriye ve biraz aşağıya doğru birbirine yaklaştırın. 5 saniye tutup bırakın.
10–15 tekrar, günde 2 kezAğrısız klik sesi sık görülür ve tek başına tedavi gerektirmez. Sesle birlikte ağrı, ağız açmada kısıtlılık ya da takılma varsa değerlendirme yapılmalıdır.
Gündüz ya da gece dişleri sıkmak çiğneme kaslarını yorar ve ağrıyı artırabilir. Gün içinde dişlerinizin birbirine değip değmediğini fark etmeye çalışın; gece sıkma için diş hekiminiz gece plağı önerebilir.
Çoğu kişide şikâyetler basit önlemler ve egzersizlerle zamanla hafifler. Uzun süren ya da giderek artan şikâyetlerde diş hekimi ve fizyoterapist birlikte değerlendirme yapar.
Çok nadiren. Ameliyat, ilaç dışı tedavilere yanıt vermeyen belirli eklem sorunlarında düşünülür; çoğu hastada ilk seçenek basit önlemler, egzersiz ve fizyoterapidir.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren