Hastalık rehberi
Beldeki bir diskin taşarak bacağa giden sinir kökünü sıkıştırmasıyla ortaya çıkar. Ağrı kalçadan bacağa, bazen ayağa kadar vurur. İyi haber: çoğu kişi ameliyatsız iyileşir, fıtık çoğu zaman kendiliğinden küçülür.
Omurlar arasındaki diskin dış halkası zayıflayıp yırtıldığında, içindeki jel kıvamındaki çekirdek dışarı taşar. Taşan kısım bacağa giden sinir köküne baskı yapar ve orada iltihaplanmaya yol açar.
Siyatik bir hastalığın adı değil, bir belirtidir: siyatik siniri boyunca kalçadan bacağa yayılan ağrı. En sık nedeni bel fıtığıdır.
Ağrı bacağa yayılmıyorsa: Bel ağrısı sayfası →
Sıkışan sinir köküne göre ağrı ve uyuşma farklı bölgelere yayılır. Bel fıtıklarının %95'i en alttaki iki seviyede olduğu için en sık L5 ve S1 kökleri etkilenir.
Tanı önce muayeneyle konur. Sırtüstü yatarken düz bacağın kaldırılmasıyla bacak ağrısının tetiklenmesi (düz bacak kaldırma testi), kas gücü, refleksler ve duyu muayenesi en önemli ipuçlarıdır.
MR, ameliyat ya da enjeksiyon düşünülüyorsa ya da uyarı işaretleri varsa gereklidir. Ağrısı olmayan kişilerde de disk fıtığı sık görüldüğü için MR bulgusu mutlaka şikâyetler ve muayeneyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bel fıtığının doğal seyri çoğu zaman iyidir. Vücut taşan disk parçasını zamanla temizleyebilir; ne kadar büyük taşmışsa gerileme olasılığı o kadar yüksektir. 6–12 haftadır şiddetli siyatiği olan 283 hastanın karşılaştırıldığı çalışmada, ameliyatsız izlenen grubun %39'u sonunda ameliyat oldu; bir yılın sonunda iki grubun sonuçları benzerdi.
Evde egzersiz
Egzersiz sırasında bacak ağrısı bele doğru çekiliyorsa bu iyiye işarettir. Ağrı, uyuşma ya da karıncalanma bacaktan ayağa doğru ilerliyorsa o egzersizi bırakın. Güçlendirme için bel ağrısı egzersizlerine de bakabilirsiniz.
Ağrı çok şiddetliyken sırtüstü yatın, baldırlarınızı bir sandalyenin ya da kanepenin üzerine koyun; kalçanız ve dizleriniz 90 derece bükülü olsun. Bu pozisyon bel ve sinir kökü üzerindeki yükü azaltır.
Rahatlatıyorsa 10–15 dakikaYüzüstü uzanın. Dirseklerinizi omuzlarınızın altına getirip göğsünüzü yavaşça yerden kaldırın, kalçanız yerde kalsın, beliniz gevşek olsun. Bacaktaki ağrı bele doğru çekiliyorsa devam edin; bacağa doğru yayılıyorsa bırakın.
10 tekrar ya da 1–2 dakika beklemeSandalyenin önüne dik oturun. Dizinizi düzeltirken başınızı hafifçe geriye, tavana doğru kaldırın. Dizinizi bükerken başınızı öne eğin. Sinir bir uçtan gerilirken diğer uçtan gevşer, böylece gerilmeden kayar.
Yavaşça 10 tekrar. Uyuşma artarsa bırakınSırtüstü yatın, dizleriniz bükülü, ayaklarınız yerde. Kalçanızı sıkarak sırtınızı yerden kaldırın; omuzlarınızdan dizlerinize kadar düz bir çizgi oluşsun. 3–5 saniye bekleyip yavaşça inin.
10–15 tekrar, günde 1–2 kezVideo
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Bacağa yayılan ağrıda başlangıç için güvenli hareketler.
Bel fıtığı ve kanal darlığında öne çıkan egzersiz ve doğru yapılışı.
Çoğu kişide evet. Bacak ağrısı genellikle haftalar ya da birkaç ay içinde azalır. Üstelik fıtık MR'da da küçülebilir: dışarı taşmış fıtıkların yaklaşık %70'inde, tamamen kopmuş parçaların ise %96'sında kendiliğinden gerileme görülmüş.
Çoğu zaman hayır. 6–12 haftadır siyatiği olan hastaların karşılaştırıldığı bir çalışmada erken ameliyat bacak ağrısını daha hızlı geçirdi, ama bir yılın sonunda iki grubun sonuçları benzerdi ve her iki grupta da hastaların %95'i kendini iyileşmiş hissetti. İdrar ya da dışkı kontrolü kaybı ve ilerleyen güç kaybı ise acil ameliyat gerektirebilir.
Bel fıtığında uzun süre oturmak çoğu kişide ağrıyı artırır. Oturma sürelerini kısa tutun, sık sık kalkıp birkaç adım yürüyün. Kısa ve sık yürüyüşler genellikle iyi gelir.
Evet, ağrının izin verdiği ölçüde. Yürüyüş ve yüzme gibi hafif aktivitelerle başlayıp bel ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizlere geçmek iyileşmeyi destekler. Ağrıyı bacağa doğru yayan hareketlerden bir süre kaçının.
Endişelenmeyin. Hiç ağrısı olmayan 20 yaşındakilerin yaklaşık üçte birinde bile MR'da disk fıtığı (protrüzyon) görülür. Şikâyetiniz yoksa tedavi gerekmez; düzenli egzersizle bel sağlığınızı koruyun.
Şu belirtiler kauda ekina sendromu denen ve acil ameliyat gerektirebilen bir tabloyu ya da ciddi sinir hasarını gösterebilir. Beklemeden acile başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren