Hastalık rehberi
Dar kanal, belde sinirlerin geçtiği kanalın yaşla birlikte daralmasıdır. En tipik belirtisi, ayakta durunca ve yürüyünce kalçalara ve bacaklara yayılan, oturunca ya da öne eğilince hafifleyen ağrı ve uyuşmadır. Çoğu kişide şikâyetler yıllar içinde kötüleşmez; ilk tedavi egzersiz, aktiviteyi ayarlama ve ağrı kontrolüdür.
Yaşla birlikte omurlar arasındaki diskler taşar, omurganın arkasındaki küçük eklemler büyür ve kanalın içindeki bağ kalınlaşır; bazen bir omur diğerinin üzerinde öne kayar. Bunların birleşimi, belde sinirlerin geçtiği kanalı daraltır.
Ayakta dururken ve yürürken bel arkaya doğru çukurlaşır; bu duruşta şikâyetler artar. Oturunca ya da öne eğilince şikâyetler hafifler. Görüntülemedeki daralma ise her zaman şikâyete yol açmaz: 60 yaş üstündeki her beş kişiden birinde kanal daralması görülür ve bunların %80'inden fazlasında hiç şikâyet yoktur.
Bacak atardamarlarındaki daralma da yürürken bacak ağrısına yol açar. Ancak damar kaynaklı ağrı genellikle yalnızca ayakta durmakla artmaz; dar kanalda ise ayakta durmak bile şikâyeti başlatabilir ve rahatlamak için oturmak ya da öne eğilmek gerekir. İki durum birlikte de bulunabilir; ayırt etmek için hekim muayenesi gerekir.
2022'de JAMA dergisinde yayımlanan derlemeye göre ilk tedavi aktiviteyi ayarlama, ağrı kontrolü ve fizyoterapidir. ABD'de ortalama 72 yaşındaki 259 hastayla yapılan bir çalışmada, manuel terapiyle birlikte kişiye özel egzersiz programı 2. ayda şikâyetleri ve yürüme kapasitesini ilaç tedavisinden ve grup egzersizinden daha fazla iyileştirdi. 6. ayda gruplar arasında fark kalmadı; üç grupta da yürüme mesafesi başlangıca göre artmıştı.
Ameliyat adayı 169 hastanın ameliyat (dekompresyon) ya da standart bir fizyoterapi programına ayrıldığı bir başka çalışmada, 2 yılın sonunda fiziksel işlev açısından iki grup arasında anlamlı fark bulunmadı; ancak fizyoterapi grubundaki hastaların önemli bir bölümü bu süre içinde ameliyat oldu. Beş çalışmayı (643 hasta) inceleyen Cochrane derlemesi, ameliyatın mı ameliyatsız tedavinin mi daha iyi olduğu konusunda kesin bir sonuca varılamayacağını belirtiyor; ameliyat edilenlerin %10–24'ünde komplikasyon görülürken ameliyatsız tedavilerde yan etki bildirilmedi.
Bu yüzden karar kişiye özeldir. Çoğu hastada önce düzenli bir egzersiz programı denenir. Buna rağmen ağrısı süren ve günlük hayatı belirgin şekilde kısıtlanan hastalarda ameliyat bir seçenektir ve omurga cerrahınca değerlendirilir. Bacaklarda ilerleyen güçsüzlük ya da idrar ve dışkı kontrolünde bozulma varsa beklenmez.
Evde egzersiz
Hareketleri yavaş ve ağrısız aralıkta yapın. Bacağa yayılan ağrı ya da uyuşma artıyorsa o hareketi bırakın. Beli arkaya doğru esneten hareketler şikâyetleri artırabilir.
Sırtüstü yatın. Bir dizinizi iki elinizle tutup göğsünüze doğru yavaşça çekin; belinizin yere doğru düzleştiğini hissedin. Rahat yapabiliyorsanız iki dizinizi birlikte çekin. Beli öne eğen pozisyonlar dar kanalda genellikle rahatlatır.
20–30 saniye tutun, 3–5 tekrar, günde 2 kezSırtüstü yatın, dizleriniz bükülü, ayak tabanlarınız yerde olsun. Karın kaslarınızı sıkarak belinizdeki boşluğu yere doğru bastırın, 5 saniye tutup gevşeyin. Aynı hareketi ayakta, sırtınızı duvara yaslayarak da yapabilirsiniz.
10 tekrar, günde 2 kezEllerinizin ve dizlerinizin üzerinde durun. Ellerinizi yerinden oynatmadan kalçanızı yavaşça topuklarınıza doğru geriye götürün, belinizin yuvarlanıp gerildiğini hissedin. Dizleriniz izin vermiyorsa bu hareketi atlayıp sandalyede öne eğilmeyi yapın.
20–30 saniye tutun, 3 tekrarSağlam bir sandalyeye oturun, ayaklarınızı biraz açın. Ellerinizi bacaklarınızdan aşağı kaydırarak gövdenizi yavaşça öne eğin ve ayak bileklerinize doğru uzanın. Birkaç nefes bekleyip ellerinizden destek alarak doğrulun. Yürürken bacaklarınız ağrıdığında bir banka oturup bu hareketi yapabilirsiniz.
10–15 saniye tutun, 5 tekrarSırtüstü yatın, dizleriniz bükülü, ayaklarınız yerde. Önce belinizi yere bastırın, sonra kalçanızı sıkarak omuzlarınızdan dizlerinize düz bir çizgi oluşana kadar kaldırın. Belinizi çukurlaştırmayın; 3 saniye tutup yavaşça inin.
10 tekrar, günde 1–2 kezYürümeyi bırakmayın, bölün. Bacak şikâyetiniz başlamadan hemen önce oturup birkaç dakika dinlenin ya da öne eğilin, sonra devam edin. Süreyi haftadan haftaya azar azar artırın. Sabit bisiklet de iyi bir seçenektir; öne eğik oturulduğu için genellikle yürümekten daha rahat tolere edilir.
Günde toplam 20–30 dakika, molalarlaKemik erimeniz ya da omurganızda çökme kırığı varsa öne eğilme hareketlerine başlamadan önce hekiminize ya da fizyoterapistinize danışın; program size göre uyarlanır.
Video
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Bel ve bacak ağrısını hafifletmeye yönelik temel hareketler.
Yatarak, oturarak ve ayakta yapılabilen germe hareketleri.
Daralan kanal yeniden genişlemez; ancak şikâyetler çoğu kişide yıllar içinde kötüleşmez. Ameliyatsız izlenen hastaların yaklaşık üçte biri 3 yıl içinde düzeldiğini, yaklaşık yarısı şikâyetlerinin aynı kaldığını bildiriyor; %10–20'sinde şikâyetler artıyor.
Her zaman değil. 60 yaş üstündeki her beş kişiden birinde görüntülemede kanal daralması görülür ve bunların %80'inden fazlasında hiç şikâyet yoktur. Tedavi kararını MR değil, şikâyetleriniz ve günlük hayatınızın ne kadar kısıtlandığı belirler. Genellikle önce egzersiz, aktiviteyi ayarlama ve ağrı kontrolü denenir.
Hayır. Yürümeyi bırakmak bacak kaslarını ve dayanıklılığı zayıflatır. Yürüyüşü kısa bölümlere ayırın, şikâyet başlamadan oturup dinlenin ve süreyi yavaş yavaş artırın. Sabit bisiklet gibi öne eğik yapılan aktiviteler genellikle daha rahat tolere edilir.
Bel fıtığında bacak ağrısı çoğunlukla oturunca ve öne eğilince artar. Dar kanalda ise tam tersine ayakta durmak ve yürümek şikâyeti artırır, oturmak ve öne eğilmek rahatlatır. Dar kanal genellikle ileri yaşta görülür ve çoğu zaman iki bacağı birden etkiler.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
®