Hastalık rehberi
Dirseğin dış yüzünde, kavramakla ve bileği kaldırmakla artan ağrıdır. Adına rağmen hastaların çoğu tenis oynamaz: bileği açan kasların ortak kirişinin aşırı yüklenmesiyle ortaya çıkar. Kademeli güçlendirme egzersizleri tedavinin temelidir; sabır gerektirir.
Bileği ve parmakları geriye doğru açan kaslar, dirseğin dış yüzündeki kemik çıkıntısına (lateral epikondil) ortak bir kirişle yapışır. Bu kirişin kaldırabileceğinden fazla ya da alışık olmadığı biçimde yüklenmesi ağrıya yol açar. Sorun iltihaptan çok kirişin yıpranması ve yüke uyum sağlayamamasıdır; bu yüzden "tendinopati" adı da kullanılır.
Avustralya'da 165 hastayla yapılan bir çalışmada kortizon iğnesi ilk haftalarda ağrıyı azalttı; ancak 1 yılın sonunda tamamen ya da çok iyileşenlerin oranı kortizon grubunda %83, plasebo iğne grubunda %96 oldu. Nüks oranı ise kortizon grubunda %54, plasebo grubunda %12 idi.
Yani iğnenin getirdiği kısa süreli rahatlama, uzun vadede iyileşmeyi yavaşlatabiliyor ve ağrının geri dönme olasılığını artırabiliyor. İğne düşünülüyorsa bu risk hekiminizle birlikte değerlendirilmelidir.
Amerikan Fizyoterapi Derneği'nin 2022 kılavuzu tedavinin merkezine kademeli güçlendirme egzersizlerini koyuyor.
Evde egzersiz
Egzersiz sırasında hafif ve katlanılabilir bir ağrı olabilir; ağrı ertesi gün başlangıç düzeyine dönüyorsa devam edin. İzometrik egzersizle başlayıp ağrı azaldıkça eksantrik egzersize geçin.
Ön kolunuzu masaya koyun, avucunuz aşağı baksın, eliniz masanın kenarından taşsın. Bileğinizi yukarı kaldırmaya çalışırken diğer elinizle elinizin üstüne bastırın; el yerinden oynamasın. Ağrıyı belirgin artırmayan bir kuvvetle tutun. Ağrılı dönemde de genellikle iyi tolere edilir.
30–45 saniye, 5 tekrar, günde 1–2 kezÖn kolunuzu masaya koyun, avucunuz aşağı baksın. Elinize dolu bir su şişesi ya da hafif bir ağırlık alın. Diğer elinizle yardım ederek bileğinizi yukarı kaldırın, sonra yardımı bırakıp ağırlığı 3–4 saniyede yavaşça aşağı indirin. Kolaylaştıkça ağırlığı artırın.
15 tekrar, 3 set, günde 1 kezKolunuzu önünüze uzatın, dirseğiniz düz, avucunuz aşağı baksın. Diğer elinizle elinizin sırtından tutup bileğinizi nazikçe aşağı ve kendinize doğru bükün; ön kolunuzun dış yüzünde gerilme hissedin.
20–30 saniye, 3 tekrarElinize yumuşak bir top ya da rulo yapılmış bir havlu alın. Ağrıyı artırmayacak bir kuvvetle sıkın, birkaç saniye tutun ve bırakın. Kavrama gücünü artırır; ağrı artıyorsa daha yumuşak bir nesne seçin.
10 tekrar, günde 2–3 kezDik durun ya da oturun. Omuzlarınızı kulaklarınıza kaldırmadan, kürek kemiklerinizi geriye ve biraz aşağıya doğru birbirine yaklaştırın. 5 saniye tutup bırakın.
10–15 tekrar, günde 2 kezLastik bandı kapı koluna ya da sağlam bir yere göğüs hizasında bağlayın. Bandın uçlarını tutup dirseklerinizi gövdenize yakın tutarak geriye çekin, kürek kemiklerinizi birbirine yaklaştırın. Yavaşça başlangıca dönün.
10–15 tekrar, 2–3 setAmaç kolu kullanmayı bırakmak değil, kirişin yükünü ayarlamaktır.
Video
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Ağrıyı hafifletmeye yönelik basit bir kendi kendine uygulama.
Ön kol kaslarına yönelik yumuşak doku uygulaması.
Adına rağmen hastaların çoğu tenis oynamaz. Sorun, bileği ve parmakları açan kasların dirseğin dış yüzüne yapıştığı ortak kirişin aşırı yüklenmesidir. El ve bileğin yoğun kullanıldığı işlerde görülme sıklığı %29'a kadar çıkabiliyor; en sık 40–60 yaş arasında görülür.
Kortizon iğnesi kısa sürede ağrıyı azaltabilir, ancak uzun vadede sonuçları kötüleştirebilir. 165 hastalık bir çalışmada 1 yılın sonunda tamamen ya da çok iyileşenlerin oranı kortizon grubunda %83, plasebo iğne grubunda %96 oldu; nüks ise kortizon grubunda %54, plasebo grubunda %12 idi.
Ön kola takılan bant ya da bilek desteği, aktivite sırasında kullanıldığında ağrıyı hemen hafifletebilir. Uzun vadeli etkisi konusunda ise kılavuz bir öneride bulunamıyor. Bant tedavinin tamamı değil, yük ayarlamaya yardımcı bir araçtır.
Sabır gerektirir. Genel sağlık hizmetine başvuranların yarısından fazlasında şikâyetler 1 yıl sonra da sürebiliyor ve 6–12 ay içinde nüks oranı %20–38 arasında bildiriliyor. Yükü kademeli artırılan bir egzersiz programına düzenli devam etmek bu süreci yönetmenin temelidir.
Hayır. Ağrıyı belirgin artıran kavrama ve kaldırma işlerini geçici olarak azaltın, ama kolu askıya almayın. Kiriş, kademeli olarak artırılan yüke uyum sağlayarak güçlenir; kılavuz da yükün aşamalı olarak yeniden artırılmasını öneriyor.
Şu durumlar tenisçi dirseği dışında bir soruna işaret edebilir. Beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren