Hastalık rehberi
Bilekteki dar bir kanalda (karpal tünel) orta sinirin (median sinir) sıkışmasıyla ortaya çıkar. Başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma, karıncalanma ve ağrı yapar; belirtiler özellikle geceleri artar. Erken dönemde gece ateli ve günlük yükün ayarlanmasıyla çoğu zaman rahatlar.
El bileğinin avuç tarafında kemiklerin ve kalın bir bağın oluşturduğu dar bir kanal vardır. Parmakları büken kirişler ve orta sinir bu kanaldan geçer. Kanal içindeki basınç arttığında sinir sıkışır ve sinirin beslediği parmaklarda belirtiler başlar.
Tanı çoğunlukla belirtiler ve muayeneyle konur. Sinir iletim testi (EMG) ya da görüntüleme her hastada gerekmez; tanıdan emin olunamadığında ya da ameliyat planlanırken istenebilir.
Yaygın inanışın aksine, Amerikan Ortopedi Akademisi'nin 2024 kılavuzuna göre yoğun klavye kullanımı ile karpal tünel sendromu arasında güçlü bir ilişkiyi destekleyen kanıt yok.
Yine de uzun süre bileği bükülü tutmak belirtileri artırabilir. Klavye ve fare kullanırken bileğinizi düz tutmak ve sık ara vermek, var olan şikâyetleri hafifletmeye yardımcı olur.
Hafif ve orta şiddetteki durumlarda tedaviye ameliyatsız yöntemlerle başlanır. Kalıcı uyuşma ya da kas erimesi varsa cerrahi değerlendirme öne çıkar.
Evde egzersiz
Bu hareketler nazik olmalı; egzersiz sırasında ya da sonrasında uyuşma ve karıncalanma artıyorsa hareket aralığını küçültün ya da o egzersizi bırakın. Gece atelini ve günlük yük ayarlamasını destekleyici olarak yapılır.
Elinizi dik tutun, parmaklarınız düz olsun. Sırayla şu pozisyonlara geçin ve her birinde 3 saniye bekleyin: parmak uçlarını kıvırıp kanca yapın, tam yumruk yapın, parmaklarınızı düz tutup yalnızca parmak köklerinden 90 derece bükün (masa pozisyonu), parmak uçları düz kalacak şekilde yumruk yapın, sonra elinizi açın. Parmak kirişlerinin tünel içinde rahat kaymasına yardım eder.
5–10 tur, günde 3–5 kezDik durun, kolunuzu yana doğru omuz hizasında açın, dirseğiniz düz, avucunuz yukarı baksın. Bileğinizi yavaşça geriye bükerken başınızı karşı tarafa eğin, sonra ikisini birlikte başlangıca döndürün. Sinirin gerilmeden kaymasını amaçlar; karıncalanma artıyorsa hareket aralığını küçültün.
10 tekrar, günde 2–3 kezKolunuzu önünüze uzatın, dirseğiniz düz, avucunuz yukarı baksın. Diğer elinizle parmaklarınızı nazikçe aşağı ve geriye doğru çekin; ön kolunuzun iç yüzünde hafif gerilme hissedin. Uyuşmayı artıracak kadar zorlamayın.
15–20 saniye, 3 tekrarElinizi avucunuz yukarı bakacak şekilde masaya koyun. Diğer elinizle başparmağınızı nazikçe dışa ve geriye doğru açın; başparmak kökünde hafif gerilme hissedin.
15–20 saniye, 3 tekrarAmaç eli kullanmayı bırakmak değil, sinirin üzerindeki basıncı artıran pozisyonları azaltmaktır.
Video
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Bilek için germe hareketi ve günlük hayatta dikkat edilecekler.
Karpal tünel için kullanılan egzersizler ve basit testler.
Hafif durumlarda ve özellikle gebelikte belirtiler birkaç ay içinde kendiliğinden azalabilir. Uzun süren ya da giderek artan uyuşma ve güç kaybında ise sinirin kalıcı hasar görmemesi için tedavi geciktirilmemelidir.
Bileği düz tutan atel özellikle geceleri takılır. İngiltere sağlık hizmeti (NHS) 6 haftaya kadar denenmesini öneriyor. Belirtileriniz gündüz de artıyorsa kullanım şeklini fizyoterapistinizle belirleyin.
Amerikan Ortopedi Akademisi'nin 2024 kılavuzuna göre yoğun klavye kullanımı ile karpal tünel sendromu arasında güçlü bir ilişkiyi destekleyen kanıt yok. Tekrarlayan kavrama gerektiren işler, fazla kilo ve gebelik ise risk etkenleri arasında yer alıyor.
Kortizon iğnesi belirtileri kısa sürede azaltabilir. Ancak 2024 kılavuzuna göre uzun vadeli faydası gösterilemedi; belirtiler zamanla geri dönebilir.
Başparmak kökündeki kaslarda incelme, sürekli uyuşma, güç kaybı ya da atel ve diğer tedavilere rağmen geçmeyen belirtiler varsa el cerrahisi değerlendirmesi gerekir. Uygun hastalarda ameliyat, 6 ve 12. ayda ameliyatsız tedaviden daha fazla fayda sağlıyor.
Tendon ve sinir kaydırma egzersizleri yaygın olarak kullanılır, ancak Cochrane derlemesine göre etkinliklerini gösteren kanıtlar sınırlı ve düşük kalitelidir. Ağrı ve uyuşmayı artırmadan, atel ve yük ayarlamasına destek olarak yapılmalıdır.
Şu durumlar sinirin ciddi şekilde etkilendiğini ya da uyuşmanın başka bir nedeni olduğunu gösterebilir. Beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren