Hastalık rehberi
Boyundaki disklerden birinin taşması ya da omurgadaki kireçlenmenin bir sinir kökünü sıkıştırmasıyla ortaya çıkar. Ağrı kola ve parmaklara vurur; uyuşma ve güçsüzlük olabilir. Çoğu kişi ameliyatsız iyileşir.
Omurların arasında yastık görevi gören diskler vardır. Diskin dış halkası zayıflayıp yırtıldığında içindeki jel kıvamındaki çekirdek dışarı taşar; buna fıtık denir. Taşan kısım omurilikten kola giden bir sinir köküne baskı yapar ya da onu tahriş eder.
Kola yayılan sinir sıkışmasının (servikal radikülopati) tek nedeni fıtık değildir. Özellikle ileri yaşta daha sık neden, kireçlenmeye bağlı kemik çıkıntılarının sinirin çıktığı deliği daraltmasıdır. Genç yaşta ise fıtık daha sık görülür.
Sadece boyunda ağrı varsa ve kola yayılmıyorsa: Boyun ağrısı sayfası →
Sıkışan sinir köküne göre ağrı ve uyuşma farklı bölgelere yayılır. En sık etkilenen kök C7, ardından C6'dır.
Tanı önce muayeneyle konur. Fizyoterapist ya da hekim boyun hareketlerini, kol kaslarının gücünü, refleksleri ve duyuyu değerlendirir. Sinir kökünü zorlayan ya da rahatlatan özel testler yapar; Spurling testi, sinir germe testi ve boyun çekme testi bunlardan bazılarıdır.
MR fıtığın yerini gösterir ama tek başına karar verdirmez. Hiçbir şikâyeti olmayan 1211 kişinin %87,6'sında MR'da disk taşması görüldü; 20'li yaşlarda bile bu oran %73–78'di. Önemli olan, MR bulgusunun şikâyetler ve muayeneyle uyuşup uyuşmadığıdır.
Belirtiler genellikle ilk haftalarda en yoğundur. Çoğu kişi 4–6 ay içinde belirgin şekilde düzelir ve bu düzelme 2–3 yıllık izlemde de korunur. 561 hastanın yaklaşık 5 yıl izlendiği bir çalışmada son kontrolde hastaların %90'ında hiç yakınma yoktu ya da yakınmalar hafifti; dörtte biri ameliyat olmuştu.
Evde egzersiz
Egzersiz sırasında kola yayılan ağrı, uyuşma ya da karıncalanma artıyor ya da parmaklara doğru ilerliyorsa o egzersizi bırakın. Ağrının koldan boyna doğru çekilmesi ise genellikle iyiye işarettir. Güçlendirme ve germe egzersizleri için boyun ağrısı sayfasına da bakabilirsiniz.
Kol ağrısı şiddetliyken ağrılı taraftaki elinizi başınızın üstüne koyun ve öyle dinlenin. Bu pozisyon sinir kökü üzerindeki gerginliği azaltır. Bazı kişilerde kol ağrısını belirgin şekilde hafifletir.
Rahatlatıyorsa birkaç dakikaDik oturun, gözleriniz karşıya baksın. Başınızı eğmeden çenenizi düz bir çizgide geriye çekin, çift çene yapar gibi. Ensenizin uzadığını hissedin, 5 saniye tutup bırakın.
10 tekrar, günde 2–3 kezKollarınızı omuz hizasında yana açın, dirsekleriniz 90 derece bükülü, avuç içleriniz öne baksın. Başınızı sağa eğerken sağ dirseğinizi açarak ön kolunuzu yana indirin, sağ kolunuz dümdüz olsun. Ortaya dönün. Sonra başınızı sola eğerken aynısını sol kolunuzla yapın. Sinir bir uçtan gerilirken diğer uçtan gevşer, böylece gerilmeden kayar.
Her iki yana yavaşça 10 tekrar. Uyuşma artarsa bırakınDik durun ya da oturun. Omuzlarınızı kulaklarınıza kaldırmadan, kürek kemiklerinizi geriye ve biraz aşağıya doğru birbirine yaklaştırın. 5 saniye tutup bırakın.
10–15 tekrar, günde 2 kezVideo
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Kola yayılan ağrıda neler yapılabileceğine dair genel bir yol haritası.
Sinir sıkışması ve boyun ağrısında öne çıkan egzersizler.
Çoğu kişide evet. Belirtiler genellikle ilk haftalarda en yoğundur ve çoğu kişi 4–6 ay içinde belirgin şekilde düzelir. Bu süreçte egzersiz ve fizyoterapi hem ağrıyı azaltır hem de günlük yaşama dönüşü kolaylaştırır.
Kolda giderek artan güç kaybı, ellerde beceriksizlik ve yürüme bozukluğu gibi omurilik basısı belirtileri ya da 6–12 haftalık uygun tedaviye rağmen günlük yaşamı bozan ağrı varsa cerrahi değerlendirme gerekir. Uzun dönemde hastaların yaklaşık dörtte biri ameliyat olur.
Endişelenmeyin. Ağrısı olmayan kişilerin büyük çoğunluğunda MR'da disk taşması görülür. Şikâyetiniz yoksa tedavi gerekmez; düzenli egzersizle boyun sağlığınızı koruyabilirsiniz.
Yumuşak doku çalışması ve nazik mobilizasyon genellikle güvenlidir. Hızlı ve kuvvetli boyun manipülasyonu (kütletme) ise kola yayılan sinir belirtileri varken ancak ayrıntılı muayeneden sonra ve eğitimli bir uygulayıcı tarafından düşünülmelidir.
Sırtüstü ya da ağrısız tarafınıza yan yatmak çoğu kişiye daha rahat gelir. Yastık boynunuzu omurganızla aynı hizada tutmalı. Yüzüstü yatmaktan kaçının.
Hayır. Boyun düzleşmesi, röntgende boyun omurgasının doğal hafif kavisinin azalmasıdır ve ağrısı olmayan kişilerde de sık görülür. Fıtık ise diskin taşmasıdır. Boyun düzleşmesi hakkında →
Şu belirtiler omuriliğin ya da sinirlerin ciddi şekilde etkilendiğini gösterebilir. Beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren