Hastalık rehberi
Omurganın yana doğru eğrilmesi ve aynı zamanda kendi etrafında dönmesidir. En sık ergenlik döneminde, nedeni bilinmeyen (idiyopatik) tipte görülür ve çoğu zaman ağrısızdır. Hızlı büyüme döneminde ilerleyebildiği için erken fark etmek önemlidir.
Röntgende omurganın yana doğru 10 derece ya da daha fazla eğrildiği ve omurlarda dönme olduğu durumlara skolyoz denir. Olguların yaklaşık %80'inde belirli bir neden bulunamaz; buna idiyopatik skolyoz denir. Küçük eğrilikler kız ve erkeklerde benzer sıklıkta görülürken, ilerleyen büyük eğrilikler kızlarda çok daha sıktır.
Eğrilik en çok hızlı büyüme döneminde ilerler. Büyüme tamamlandığında eğrilik belli bir eşiği aştıysa, yetişkinlikte ağrı ve başka sağlık sorunları riski artar.
Uluslararası Skolyoz Ortopedik ve Rehabilitasyon Tedavisi Derneği'nin (SOSORT) kılavuzuna göre tedavinin amacı, büyüme döneminde eğriliğin ilerlemesini önlemek ya da sınırlamaktır. Kılavuz, skolyoza özgü fizyoterapi egzersizlerini ilerlemeyi ve korse ihtiyacını önlemede ilk basamak olarak öneriyor. Bu egzersizler üç boyutlu kendi kendine düzeltme, düzeltilmiş duruşu günlük hayata taşıma ve eğitim üzerine kuruludur ve bu yöntemlerde eğitim almış fizyoterapistlerce kişiye özel olarak planlanmalıdır.
Türkiye'de 45 ergenle yapılan bir çalışmada, klinikte fizyoterapist eşliğinde yapılan Schroth egzersizleri 24 haftada eğrilik açısını, omurga rotasyonunu ve kaburga kamburunu azalttı; evde tek başına egzersiz yapan ve egzersiz yapmayan gruplarda ise bulgular kötüleşti.
Büyümesi süren ve eğriliği 20–25 dereceyi aşan ergenlerde korse önerilir. ABD ve Kanada'da 383 ergenle yapılan BrAIST çalışmasında eğriliğin ameliyat sınırı olan 50 dereceye ulaşmasını önlemede başarı oranı korse takanlarda %72, yalnızca izlenenlerde %48 oldu. Korseyi günde ortalama 13 saat ve üzerinde takanlarda başarı %90'ı aştı.
Evde
İlk karttaki test, büyüme döneminde evde yapabileceğiniz basit bir kontroldür. Diğer egzersizler gövde kaslarını güçlendirir ve duruşu destekler, ancak eğriliği tek başına düzeltmez; skolyoza özgü egzersizler eğriliğin tipine göre kişiye özel olarak öğretilmelidir.
Çocuğunuz ayakları bitişik, dizleri düz şekilde öne eğilsin, kolları serbestçe sarksın. Arkasından bakarak sırtın iki yanının aynı yükseklikte olup olmadığını kontrol edin. Bir tarafta belirgin bir kabarıklık varsa bir uzmana başvurun.
Büyüme döneminde birkaç ayda birEllerinizin ve dizlerinizin üzerinde, sırtınız düz durun. Bir kolunuzu öne, karşı bacağınızı arkaya uzatın; beliniz çukurlaşmasın. 5 saniye tutun, sonra taraf değiştirin.
Her iki yana 8–10 tekrarYan yatın; dirseğiniz omzunuzun altında, dizleriniz bükülü olsun. Kalçanızı kaldırarak başınızdan dizlerinize kadar düz bir çizgi oluşturun, sonra yavaşça inin. Hangi tarafta daha çok çalışmanız gerektiğini fizyoterapistiniz belirler.
10–20 saniye, her iki yana 3 kezEllerinizin ve dizlerinizin üzerinde durun. Nefes verirken sırtınızı yukarı doğru yuvarlayın, nefes alırken belinizi yavaşça aşağı bırakın. Hareketi yavaş ve ağrısız aralıkta yapın.
10 tekrarSırtüstü yatın, dizleriniz bükülü, ayaklarınız yerde. Kalçanızı sıkarak yavaşça kaldırın, 3 saniye bekleyip indirin.
10–15 tekrarDik oturun ya da durun. Omuzlarınızı kaldırmadan kürek kemiklerinizi geriye ve aşağıya doğru yaklaştırın, 5 saniye tutup bırakın.
10–15 tekrarHayır. Ergenlik döneminde görülen skolyozun nedeni bilinmiyor; ağır çanta ya da kötü duruş skolyoza yol açmaz. Ancak dik durunca düzelen duruş bozukluğu ile gerçek skolyozun birbirinden ayırt edilmesi gerekir.
Hayır. Uluslararası kılavuz, sporun skolyoz tedavisi olarak önerilmemesini, ama genel sağlık ve psikolojik faydaları nedeniyle bırakılmamasını öneriyor. Yüzme de dahil hiçbir spor tek başına eğriliği düzeltmez.
Skolyoza özgü egzersizler küçük eğriliklerde ilerlemeyi önlemeye ve bazı hastalarda açıyı birkaç derece azaltmaya yardım edebilir; ancak eğriliği tamamen ortadan kaldırması beklenmez. Hangi tedavinin gerektiğine eğrilik açısı ve büyüme durumu birlikte değerlendirilerek karar verilir.
Korsenin etkisi takılan süreye bağlıdır. BrAIST çalışmasında korseyi günde ortalama 13 saat ve üzerinde takanlarda başarı oranı %90'ın üzerindeydi; 6 saatten az takanlarda ise sonuç korse takmayanlardan farksızdı. Süreyi hekiminiz belirler.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren