Hastalık rehberi
Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin eklemleri hedef aldığı; en çok el ve ayaklardaki küçük eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah sertliğiyle seyreden iltihaplı bir romatizmadır. Tedavinin temeli romatoloğunuzun düzenlediği ilaçlardır; egzersiz ise bu tedaviyi tamamlar. Çalışmalarda egzersiz programları zararlı bulunmadı; kas gücünü, dayanıklılığı ve el işlevini iyileştirdi.
Romatoid artritte bağışıklık sistemi eklemleri saran zarı hedef alır; eklem şişer, ağrır ve zamanla hasar görebilir. Çoğunlukla iki elde ya da iki ayakta birden, simetrik olarak ortaya çıkar. Hastaların yarıdan fazlası 55 yaşın üzerindedir.
Hastalık tamamen geçmez; ancak erken tanı ve tedavi şikâyetleri azaltabilir, hastalığı yavaşlatabilir ve kalıcı kısıtlılığı önleyebilir. Bu yüzden haftalardır süren eklem şişliği ve sabah sertliğinde romatoloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Uzun yıllar iltihaplı eklemlerin dinlendirilmesi gerektiği düşünüldü. Sekiz çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi bunun tersini gösterdi: aerobik ve kas güçlendirme egzersizlerini birleştiren programlar dayanıklılığı ve kas gücünü artırdı, ağrıyı bir miktar azalttı; hiçbir çalışmada zararlı etki görülmedi. Avrupa romatoloji derneği EULAR da fiziksel aktivitenin romatoid artritte standart bakımın ayrılmaz bir parçası olmasını öneriyor.
Ellere özel egzersiz de işe yarıyor. İlaç tedavisi en az üç aydır değişmemiş 490 hastayla yapılan SARAH çalışmasında, olağan bakıma eklenen kişiye özel germe ve güçlendirme programı bir yılın sonunda el işlevini daha fazla iyileştirdi (100 üzerinden 7,9 puana karşı 3,6 puan). Programa bağlı ciddi bir yan etki kaydedilmedi.
Egzersiz ilaç tedavisinin yerini tutmaz, onu tamamlar. Alevlenme dönemlerinde şiddeti azaltın ama hareketi tamamen bırakmayın: şiş ve sıcak eklemi zorlamadan, ağrısız aralıkta hareket ettirin; alevlenme yatışınca programı kademeli olarak eski düzeyine getirin.
Evde egzersiz
Hareketleri ağrısız aralıkta, zorlamadan yapın. Egzersizden sonra uzun süren bir ağrı artışı, bir sonraki sefer daha az yapmanız gerektiğini gösterir. Eklemleriniz şiş ve sıcakken dirençli hareketleri atlayın.
Elinizi dik tutun, parmaklarınız düz olsun. Sırayla kanca, tam yumruk ve düz yumruk yapın; her birinde birkaç saniye bekleyip parmaklarınızı yeniden açın. Parmak eklemlerinin hareketini korumaya yarar; zorlamadan, ağrısız aralıkta yapın.
5–10 tekrar, günde 1–2 kezElinize yumuşak bir top ya da rulo yapılmış bir havlu alın. Ağrıyı artırmayacak bir kuvvetle sıkın, 3–5 saniye tutup bırakın. Eklemleriniz şiş ve sıcaksa bu hareketi o gün atlayın.
10 tekrar, günde 1 kezKolunuzu önünüze uzatın, avucunuz yukarı baksın. Diğer elinizle parmaklarınızı nazikçe aşağı ve geriye doğru çekin; ön kolunuzun iç yüzünde hafif bir gerilme hissedin. Zorlamayın.
20 saniye, 3 tekrarÖn kolunuzu masaya koyun, avucunuz aşağı baksın. Elinize yarım litrelik bir su şişesi alın. Bileğinizi yukarı kaldırın, sonra 3–4 saniyede yavaşça indirin. Kolay geliyorsa ağırlığı azar azar artırın.
8–10 tekrar, 2 setSağlam bir sandalyenin önüne oturun. Nefes verirken ayağa kalkın, nefes alırken yavaşça oturun. Gerekirse ellerinizden destek alın; kolaylaştıkça kollarınızı göğsünüzde çaprazlayın.
8–10 tekrar, 2 setDüz bir zeminde, konuşabildiğiniz ama şarkı söyleyemediğiniz bir tempoda yürüyün. İlk birkaç dakikayı yavaş başlayıp hızlanın, son birkaç dakikada yavaşlayın. Süreyi haftadan haftaya azar azar artırın.
10 dakikayla başlayın; hedef günde 30 dakikaEl eklemlerinizde belirgin şekil bozukluğu varsa ya da yakın zamanda el ameliyatı olduysanız egzersizlere başlamadan önce romatoloğunuza ya da el terapistinize danışın.
Video
İngiltere'deki North Bristol NHS Trust'ın ve New York'taki Hospital for Special Surgery'nin YouTube kanallarından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Hastanenin hazırladığı el egzersizleri videosu.
İltihaplı romatizmada egzersizin yerini anlatan bilgilendirme videosu.
Çalışmalar bunu göstermiyor. Sekiz çalışmanın derlemesinde egzersiz programlarının hiçbirinde zararlı etki görülmedi; kas gücü ve dayanıklılık arttı. Programı hastalığınızın dönemine göre ayarlamak yeterlidir.
Şiddeti azaltın ama hareketi tamamen bırakmayın. Şiş ve sıcak eklemleri dirence karşı çalıştırmayın; ağrısız aralıkta nazikçe hareket ettirin ve dinlenme aralarını artırın. Alevlenme uzun sürüyor ya da her zamankinden şiddetliyse romatoloğunuza haber verin.
490 hastalık SARAH çalışmasında, olağan bakıma eklenen kişiye özel el egzersiz programı bir yıl sonra el işlevini daha fazla iyileştirdi ve programa bağlı ciddi yan etki kaydedilmedi. Araştırmacılar programı, ilaç tedavisine eklenebilecek düşük maliyetli ve yararlı bir yöntem olarak değerlendirdi.
Kireçlenme (osteoartrit) eklem kıkırdağının yıpranmasıyla ilgilidir; genellikle hareketle artan ağrıya ve kısa süren sabah sertliğine yol açar. Romatoid artrit ise bağışıklık sisteminin yol açtığı iltihaplı bir hastalıktır; eklemler şişer, sabah sertliği uzun sürer ve çoğunlukla iki taraf birden tutulur. Ayrımı muayene ve kan testleriyle hekim yapar.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
®