Hastalık rehberi
Genellikle 40 yaşından önce başlayan, belde ve sırtta iltihaplı ağrı ve tutukluğa yol açan romatizmal bir hastalıktır. Ağrının dinlenmekle artıp hareketle azalması en tipik özelliğidir. İlaç tedavisinin yanında düzenli egzersiz, tedavinin vazgeçilmez bir parçasıdır.
Ankilozan spondilit; omurgayı ve omurganın leğen kemiğiyle birleştiği sakroiliak eklemleri tutan iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. Bugün aksiyel spondiloartrit adı verilen daha geniş bir grubun parçası olarak ele alınıyor. İltihap uzun süre kontrol altına alınmazsa omurgada yeni kemik oluşumu ve kalıcı hareket kısıtlılığı gelişebilir.
Belirtiler sinsi başladığı ve sıradan bel ağrısıyla karıştırıldığı için tanı çoğu zaman yıllarca gecikir. Erken tanı ve tedavi, hareketliliği korumak için önemlidir.
Uluslararası Spondiloartrit Değerlendirme Derneği (ASAS) ile EULAR'ın 2022'de güncellenen önerilerine göre tedavinin temeli; hastalık hakkında bilgilendirme, düzenli egzersiz, sigarayı bırakma ve gerektiğinde fizyoterapidir. İlaç tedavisinde ilk basamak iltihap giderici ağrı kesicilerdir. Hastalık aktif kalmaya devam ederse romatoloji uzmanı biyolojik ilaçlar ya da JAK inhibitörleri gibi ileri tedavileri planlar. Uzun süreli kortizon tedavisi, omurga tutulumunda önerilmiyor.
14 çalışmayı ve 1.579 hastayı kapsayan 2019 tarihli Cochrane derlemesinde, çoğunlukla ilaç tedavisine eklenen ve ortalama 12 hafta süren egzersiz programları, hiç egzersiz yapmamaya göre günlük işlevi biraz iyileştirdi ve hastaların değerlendirdiği hastalık aktivitesini biraz azalttı. Ağrı da azalabildi: 10 üzerinden 6,2 puan olan ağrı, egzersiz yapanlarda yaklaşık 2 puan daha düşüktü. Egzersiz, zaten fizyoterapi ya da düzenli tedavi alanlarda ise daha küçük bir ek fayda sağladı.
Sigara, hastalığın daha aktif seyretmesi ve omurgada yeni kemik oluşumunun hızlanmasıyla ilişkili; sigarayı bırakmak tedavinin bir parçasıdır.
Evde egzersiz
Çalışmalardaki programlar çoğunlukla güçlendirme, esneklik, germe ve nefes egzersizlerinden oluşuyordu. Bu egzersizleri her gün, tercihen sabah tutukluğunu çözmek için sıcak bir duştan sonra yapın. Hareketleri tüm açıklıkta, yavaş ve nefesinizi tutmadan yapın.
Sırtınızı duvara verin; topuklarınız, kalçanız ve kürek kemikleriniz duvara değsin. Çenenizi hafifçe içeri çekerek başınızın arkasını duvara yaklaştırın, 5 saniye tutun. Başınızın duvara ne kadar yaklaştığını zaman zaman kontrol etmek duruşunuzu izlemenize yardım eder.
10 tekrar, her günDik oturun ya da durun, gözleriniz karşıya baksın. Başınızı eğmeden çenenizi düz bir çizgide geriye çekin; ensenizin uzadığını hissedin. 5 saniye tutup bırakın.
10 tekrar, günde 2 kezSırtı alçak bir sandalyeye oturun, ellerinizi ensenizde birleştirin. Göğsünüzü tavana doğru kaldırarak sırtınızı sandalyenin üst kenarı üzerinden hafifçe geriye esnetin. Bu sırada derin bir nefes alın.
10 tekrar, her günEllerinizin ve dizlerinizin üzerinde durun. Nefes verirken sırtınızı yukarı doğru yuvarlayın, nefes alırken belinizi aşağı bırakıp başınızı kaldırın. Hareketi tüm omurganızla, yavaş yapın.
10 tekrar, her günYüzüstü uzanın. Dirseklerinizi omuzlarınızın altına getirip göğsünüzü yavaşça yerden kaldırın, kalçanız yerde kalsın. Birkaç saniye tutup yavaşça inin. Öne eğilen duruşa karşı iyi bir egzersizdir.
10 tekrar, her günEllerinizin ve dizlerinizin üzerinde, sırtınız düz durun. Bir kolunuzu öne, karşı bacağınızı arkaya uzatın; beliniz çukurlaşmasın. 5 saniye tutun, sonra taraf değiştirin.
Her iki yana 8–10 tekrarGenetik yatkınlık önemlidir; hastaların büyük bölümünde HLA-B27 adlı doku grubu bulunur. Ancak HLA-B27 taşıyanların çoğunda hastalık gelişmez; bu test tek başına tanı koydurmaz.
İltihaplı bel ağrısı hareketle azalır, dinlenmekle artar. Düzenli egzersiz tutukluğu azaltır, hareket açıklığını ve duruşu korur. Ağrılı ataklarda yoğunluğu azaltın ama hareketi bırakmayın.
Yüzme, su içi egzersiz, yürüyüş, bisiklet, pilates ve yoga uygun seçeneklerdir. Omurgası ileri derecede sertleşmiş kişiler düşme ve darbe riski olan sporlardan kaçınmalıdır; çünkü sertleşmiş omurga küçük darbelerle bile kırılabilir.
Evet. İlaçlar iltihabı kontrol eder; egzersiz ise hareketliliği, duruşu ve kas gücünü korur. Kılavuzlar ikisinin birlikte uygulanmasını öneriyor.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren