Rehabilitasyon rehberi
Protez ameliyatı ağrıyı azaltmak ve hareketi geri kazandırmak için yapılır; sonucun önemli bir kısmı ise ameliyattan sonraki haftalarda yapılan egzersizlere bağlıdır. Evde doğru egzersiz, güvenli bir ev düzeni ve kademeli olarak artan aktivite bu sürecin temelidir.
Ameliyattan sonraki haftalarda eklemde şişlik, morarma, ısı artışı ve özellikle geceleri ağrı olması beklenen bir durumdur ve zamanla azalır. Tam iyileşme aylar sürebilir.
Yürümeye genellikle hastanedeyken, koltuk değneği ya da yürüteçle başlanır. Güvendikçe önce tek değneğe, sonra bastona geçilir. Fizyoterapistinizin önerdiği egzersizleri düzenli yapmak iyileşmeye yardım eder ve komplikasyonları önler.
Evde egzersiz
Bu egzersizler diz ve kalça protezinden sonra sık kullanılan temel hareketlerdir. Hangilerinin, ne zaman ve hangi sınırlar içinde size uygun olduğunu cerrahınız ve fizyoterapistiniz belirler. Egzersiz sırasında hafif ağrı olabilir; keskin ağrı, yarada akıntı ya da belirgin şişlik artışı olursa durun.
Sırtüstü yatın ya da oturun, bacaklarınız uzansın. Ayak uçlarınızı önce kendinize doğru çekin, sonra aşağı doğru itin. Baldır kaslarını çalıştırarak kan dolaşımını hızlandırır; ameliyattan sonraki ilk günlerden itibaren sık sık yapılır.
Saatte bir, 10–20 tekrarSırtüstü yatın, ameliyatlı bacağınızın dizinin altına rulo yapılmış küçük bir havlu koyun. Dizinizin arkasıyla havluyu aşağı bastırarak uyluğunuzun ön kasını sıkın, 5 saniye tutun. Dizin tam düzleşmesine yardım eder.
10 tekrar, günde 3 kezSırtüstü yatın. Topuğunuzu yatağın üzerinde kaydırarak kalçanıza doğru çekin ve dizinizi rahat ettiğiniz kadar bükün, sonra yavaşça düzeltin. Topuğun altına poşet koymak kaymayı kolaylaştırır. Kalça protezinde bükme sınırı için cerrahınızın önerisine uyun.
10 tekrar, günde 3 kezSandalyeye dik oturun. Ameliyatlı bacağınızın dizini yavaşça düzeltip uyluğunuzun ön kasını sıkın, 5 saniye tutup yavaşça indirin.
10 tekrar, günde 2–3 kezSırtüstü yatın, sağlam dizinizi bükün. Ameliyatlı bacağınızı dizi düz kalacak şekilde, uyluğunuzu sıkarak diğer dizinizin hizasına kadar kaldırın, yavaşça indirin. Uygun olup olmadığını fizyoterapistinize danışın.
10 tekrar, günde 2 kezKollu ve yeterince yüksek bir sandalyede ameliyatlı bacağınızı hafifçe öne alın. Ellerinizle kolçaklardan destek alarak kalkın, sonra kontrollü şekilde oturun. Günlük bağımsızlığın temel hareketidir.
5–10 tekrar, günde 2–3 kezEv düzenini ameliyattan önce hazırlamak, ilk haftaları çok daha kolay ve güvenli hale getirir.
Video
ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz. Egzersizleri cerrahınızın ve fizyoterapistinizin izin verdiği ölçüde yapın.
Dizin düzleşmesi ve bükülmesi için temel iki hareket.
Ameliyattan sonraki ilk haftaları izleyen dönem için egzersiz programı.
Yürümeye genellikle ameliyattan kısa süre sonra, hastanede, koltuk değneği ya da yürüteçle başlanır. Diz protezinde güvendikçe önce tek değneğe, sonra bastona geçilir; yaklaşık 6 hafta sonra, kendinizi hazır hissediyorsanız yardımcısız yürümeyi deneyebilirsiniz.
Tam diz ve kalça protezinden sonra en az 6 hafta beklemeniz önerilir; yarım (kısmi) diz protezinde bu süre 3 hafta olabilir. Araç kullanmaya başlamadan önce hekiminizden onay alın.
Birçok merkez ilk haftalarda bacak bacak üstüne atmamayı, kalçayı 90 dereceden fazla bükmemeyi ve alçak koltuklardan kaçınmayı önerir. Ancak 8.835 hastayı kapsayan bir derlemede bu kısıtlamaların rutin olarak uygulanmasının çıkık riskini azalttığı gösterilemedi; bu yüzden bazı merkezler kısıtlamaları azaltıyor. Hangi hareketlerden kaçınmanız gerektiğine ameliyat tekniğinize göre cerrahınız karar verir.
Uyurken dizinizin altına yastık koymayın. Diz bükük pozisyonda uzun süre kalırsa tam düzleşmesi zorlaşır. Bacağınızı yükseltmek istiyorsanız yastığı dizin değil, baldır ve topuğun altına koyun.
Kendinizi hazır hissettiğinizde; diz protezinden sonra bu genellikle 6–12 hafta, kalça protezinden sonra yaklaşık 6 haftadır. Ağır bedensel işlerde süre uzayabilir.
Evet. Amerikan Fizyoterapi Derneği'nin diz protezi kılavuzu ameliyat öncesinde kuvvet ve esneklik egzersizleri öneriyor. Ameliyata güçlü kaslarla girmek sonrasındaki süreci kolaylaştırır.
Ameliyattan sonra şu durumlarda beklemeden cerrahınıza ya da bir hekime başvurun:
Kaynaklar
İhsan Eren