Kalça Kırığı Sonrası Evde Rehabilitasyon ve Egzersizler

1. günKılavuzun önerdiği fizyoterapi değerlendirmesi ve ayağa kalkma zamanı: ameliyattan sonraki gün

80 yaşKalça kırığı rehabilitasyonu çalışmalarındaki hastaların ortalama yaşı; %80'i kadın

40Hareket odaklı rehabilitasyonu inceleyen Cochrane derlemesindeki çalışma sayısı (4.059 kişi)

6 ayRehabilitasyon sonrası bile işlevi iyileştiren ev egzersiz programının süresi

Ameliyattan sonraki ilk günler

İngiltere'nin kalça kırığı kılavuzu ameliyatın başvurunun yapıldığı gün ya da ertesi gün yapılmasını, ameliyattan sonraki gün fizyoterapi değerlendirmesi ve ayağa kaldırmayı, sonrasında da en az günde bir kez hareket ettirmeyi öneriyor. Rehabilitasyonun hedefi, kişinin hareket kabiliyetini ve bağımsızlığını geri kazanarak kırık öncesindeki evine dönebilmesi.

Bacağa ne kadar yük verilebileceği ve hangi hareketlerden kaçınılacağı, kırığın türüne ve yapılan ameliyata göre değişir. Bu konuda cerrahınızın önerilerine uyun.

Evde neler çalışılır?

Yataktan çıkma, sandalyeden kalkma ve tuvalete oturup kalkma
Yürüteçle, sonra bastonla güvenli yürüme
Kalça ve bacak kaslarını güçlendirme
Denge ve dönüşler, düşme korkusuyla başa çıkma
Merdiven inip çıkma
Evde düşmelere karşı güvenlik düzenlemeleri

Hastaneden sonra da egzersiz

40 çalışmayı ve 4.059 kişiyi kapsayan 2022 tarihli Cochrane derlemesinde, yürüme, denge ve günlük işlere yönelik egzersizlerin hareket kabiliyetini artırdığı görüldü. Hastaneden çıktıktan sonra yapılan programlarda kuvvet ve dayanıklılık egzersizleri de fayda sağladı; bu dönemdeki iyileşme küçük ama anlamlıydı ve kanıtın güvenilirliği yüksekti.

ABD'de 232 hastayla yapılan bir çalışmada ise standart rehabilitasyonu tamamlamış hastalara 6 ay süren bir ev egzersiz programı verildi. Program bitiminde bu hastaların günlük işlevi, egzersiz almayan gruba göre daha iyiydi ve fark 3 ay sonra da sürüyordu.

Kalça kırığı çoğu zaman bir düşmenin ve kemik erimesinin birlikte sonucudur. Rehabilitasyonun yanında kemik sağlığınızın değerlendirilmesi ve düşmelerin önlenmesi de önemli: kemik erimesi ve düşmeleri önleme rehberlerine göz atın.

Evde egzersiz

İyileşme için altı egzersiz

İlk üç egzersiz yatakta, son üçü ayakta ya da sandalyede yapılır. Hangi egzersizlere ne zaman başlayacağınızı ve bacağınıza ne kadar yük verebileceğinizi cerrahınız ve fizyoterapistiniz belirler. Ağrı belirgin şekilde artarsa durun.

Ayak bileği pompası

Sırtüstü ya da oturarak, ayak bileklerinizi yukarı ve aşağı doğru hareket ettirin. Bacaklardaki kan dolaşımını destekler; ameliyattan sonraki ilk günlerden itibaren yapılabilir.

Saatte 10–20 tekrar

Havluya bastırma

Sırtüstü uzanın, ameliyatlı dizinizin altına rulo yapılmış bir havlu koyun. Dizinizin arkasını havluya bastırarak uyluğunuzun ön kasını sıkın, 5 saniye tutun ve gevşeyin.

10 tekrar, günde 3 kez

Topuk kaydırma

Sırtüstü uzanın. Ameliyatlı bacağınızın topuğunu yatakta kaydırarak dizinizi rahat ettiğiniz kadar bükün, sonra yavaşça düzeltin. Cerrahınızın verdiği hareket sınırlarını aşmayın.

10 tekrar, günde 2–3 kez

Kalçayı yana açma

Tezgâha tutunarak dik durun. Ameliyatlı bacağınızı dizi düz, ayak ucu öne bakacak şekilde yana doğru açın ve yavaşça indirin. Gövdenizi yana eğmeyin.

10 tekrar, günde 2 kez

Sandalyeden kalkıp oturma

Kollu, sağlam bir sandalyede oturun. Ellerinizden destek alarak ve ağırlığınızı iki bacağa dağıtarak ayağa kalkın, kontrollü şekilde oturun. Kolaylaştıkça el desteğini azaltın.

5–10 tekrar, günde 2 kez

Tezgâha tutunarak topuk yükseltme

Mutfak tezgâhına iki elinizle tutunun. Parmak uçlarınıza yükselin, bir an bekleyip yavaşça inin. Baldır kaslarını güçlendirir, dengeye yardım eder.

10 tekrar, günde 2 kez

Video

Denge ve düşme videoları

ABD'li fizyoterapistler Bob Schrupp ve Brad Heineck'in YouTube kanalından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.

Yaşlılar için ayakta denge egzersizi

Tutunarak yapılan, adım adım zorlaşan denge egzersizleri.

Düştükten sonra güvenle kalkmak

Yere düştüğünüzde paniğe kapılmadan, güvenli şekilde kalkmanın yolu.

Videolar Bob & Brad kanalına aittir.

Sık sorulan sorular

Ameliyattan sonra ne zaman yürüyebilirim?

Çoğu hastada ameliyattan sonraki gün, fizyoterapist eşliğinde ve yürüteçle ayağa kalkılır. İngiltere'nin kalça kırığı kılavuzu, tıbbi bir engel yoksa ameliyattan sonraki gün fizyoterapi değerlendirmesi ve ayağa kaldırma, sonrasında da en az günde bir kez hareket ettirme öneriyor. Bacağınıza ne kadar yük verebileceğinizi cerrahınız belirler.

Evde egzersize devam etmek gerçekten fark eder mi?

Evet. 40 çalışmayı inceleyen Cochrane derlemesi, hastaneden çıktıktan sonra yürüme, denge ve günlük işlere yönelik egzersizlerin hareket kabiliyetini anlamlı şekilde artırdığını gösterdi. ABD'de 232 hastayla yapılan bir çalışmada 6 ay süren ev egzersiz programı, rehabilitasyonu tamamlamış hastalarda bile işlevi daha da iyileştirdi.

Kırığım protezle mi, vidayla mı tedavi edildi; fark eder mi?

Evet. Kırığın türüne göre kırık vida ya da çivi ile sabitlenebilir ya da kalçanın bir kısmı protezle değiştirilebilir. Protez uygulandıysa bazı pozisyonlardan bir süre kaçınmanız gerekebilir. Hangi hareketlerin sizin için güvenli olduğunu cerrahınıza sorun; ayrıntılar için protez sonrası rehberine bakabilirsiniz.

Yeniden kırılmaması için ne yapmalıyım?

Kalça kırıkları çoğu zaman bir düşme ve kemik erimesi birlikteliğinde ortaya çıkar. Kemik sağlığınızın değerlendirilmesini isteyin, düzenli denge ve güçlendirme egzersizleri yapın ve evinizi düşmelere karşı güvenli hale getirin.

Ne zaman hemen başvurmalı?

Şu durumlarda beklemeden cerrahınıza ya da bir hekime başvurun:

Kasık ya da uylukta giderek artan ağrı, bacağa yeniden yük verememe
Yarada kızarıklık, akıntı, ateş ya da titreme
Baldırda şişlik, ağrı ve kızarıklık (pıhtı olabilir)
Ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı (112'yi arayın)
Yeni başlayan karışıklık ya da bilinç bulanıklığı

Kaynaklar

National Institute for Health and Care Excellence. Hip fracture: management (CG124). London: NICE; 2011, updated 2023.
Fairhall NJ, Dyer SM, Mak JCS, et al. Interventions for improving mobility after hip fracture surgery in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2022;9:CD001704.
Latham NK, Harris BA, Bean JF, et al. Effect of a home-based exercise program on functional recovery following rehabilitation after hip fracture: a randomized clinical trial. JAMA. 2014;311(7):700-708.
The Chartered Society of Physiotherapy. Mobility strategies are effective in adults after hip fracture surgery.