®Uyluğu sıkıp topuğu kaldırma
Bacaklarınız düz olacak şekilde oturun, dizinizin altına rulo yapılmış bir havlu koyun. Uyluğunuzu sıkarak dizinizin arkasını havluya bastırın ve topuğunuzu kaldırın. 3 saniye tutun.
10 tekrar, bot takılıyken30–50 yaşEn sık görüldüğü yaş aralığı
9–10 haftaAmeliyatsız tedavide alçı ve botla geçen yaklaşık süre
%6,2Bir araştırmada ameliyatsız tedavide yeniden kopma; ameliyatta %0,6
4–12 aySporun türüne göre spora dönüş süresi
Belirtiler
- Topukta ya da baldırda ani ağrı; sonra hafifleyebilir ya da geçebilir.
- Kopma anında “çat” sesi ve bacağın arkasına darbe almış gibi bir his.
- Baldırda şişlik ve morluk.
- Düztaban yürüme; parmak ucuna kalkamama, merdiven çıkamama.
Neden olur?
- Futbol, tenis, badminton ya da squash gibi sporlarda güçlü bir itiş ya da ani hamle.
- Ayağın zorla yukarı büküldüğü düşme ve kaymalar.
- Tendonu zayıflatan durumlar: uzun süredir devam eden aşil tendinopatisi, bazı romatizmal hastalıklar, uzun süreli kortizon ve bazı antibiyotikler.
Tedavi nasıl ilerler?
1
Hemen acil servise
Tanı çoğu zaman muayeneyle konur: tendonda bir boşluk hissedilir ve baldır sıkıldığında ayak hareket etmez. Gerekirse ultrason yapılır. Ayak ucu aşağı bakacak şekilde alçıya alınır.
2
Bot ve topuk takozları
Alçının ardından topuğu yükselten takozlu ya da açısı ayarlanabilen bir bot verilir; takozlar birkaç haftada bir azaltılır. Bot, yatarken de dahil her zaman takılı kalır.
3
Pıhtıya karşı önlem
Hareketsizlik bacakta pıhtı riskini artırır. Riskiniz varsa birkaç hafta pıhtı önleyici iğne verilebilir.
4
Aşamalı rehabilitasyon
Bot döneminin sonuna doğru fizyoterapi başlar. Ayak bileği hareketleri, topuk kaldırma ve bisiklet aşama aşama eklenir; koşu ve sıçrama en son gelir.
Bot döneminde egzersiz
Bacağı güçlü tutan beş egzersiz
Bu egzersizler bot takılıyken, diz ve kalça kaslarınızı korumak içindir. Botu çıkarmayın ve ayak bileğinizi kendi başınıza hareket ettirmeyin. Ayakta yapılanlar için ekibinizin size ayağınıza basma izni vermiş olması gerekir. Ayak bileği egzersizlerine fizyoterapistinizin söylediği zamanda ve onun gözetiminde başlayın.
Düz bacak kaldırma
Sırtüstü uzanın ya da bacaklarınız düz oturun. Dizinizi düz tutarak bacağınızı kaldırın, 3 saniye tutun ve yavaşça indirin.
10 tekrar, bot takılıykenOturarak diz düzeltme
Sandalyeye oturun. Uyluğunuzu sıkarak dizinizi düzeltin ve 3 saniye tutun, sonra yavaşça indirin.
10 tekrar, bot takılıykenKalçayı arkaya açma
Bir tezgâha ya da sandalye arkalığına tutunarak dik durun. Bacağınızı geriye doğru kaydırın ve kalçanızı sıkın. 3 saniye tutun, başlangıca dönün.
10 tekrar, bot takılıykenKalçayı yana açma
Bir tezgâha tutunarak dik durun. Bacağınızı yana doğru kaydırın, 3 saniye tutun ve başlangıca dönün.
10 tekrar, bot takılıykenSık sorulan sorular
Ameliyat mı, bot mu?
Norveç’te 18–60 yaş arası 554 kişinin katıldığı bir araştırmada ameliyatsız tedavi, açık ameliyat ve küçük kesili ameliyat bir yıl sonra benzer sonuç verdi. Tendonun yeniden kopması ameliyatsız grupta %6,2, ameliyatlı gruplarda %0,6 oldu; sinir hasarı ise ameliyatsız grupta %0,6, açık ameliyatta %2,8, küçük kesili ameliyatta %5,2’ydi. Geç başvuru (2–3 haftadan fazla), yeniden kopma, tendonun kemikten kopması ve üst düzey sporcularda ameliyat daha çok düşünülür. Karar hekiminizle birlikte verilir.
Ağrım geçti, yine de doktora gitmeli miyim?
Evet. Kopmadan sonra ağrı hafifleyebilir, hatta geçebilir; bu tendonun sağlam olduğu anlamına gelmez. Tanı ve tedavi gecikirse ameliyatsız tedavi seçeneği daralabilir.
Yeniden kopmayı nasıl önlerim?
Botu çıkardıktan sonraki ilk 6 hafta, yeniden kopma riskinin en yüksek olduğu dönemdir; bu sürede tendonu ani germekten kaçının. İki tekinin yüksekliği aynı, topuğu en az 2,5 cm olan ayakkabı giyin. Engebeli zeminde dikkatli olun; merdivende ve kaldırımda ayağınızı topuğunuzla birlikte basamağa tam basın.
Ne zaman araba kullanabilirim?
Alçı ya da botla araç kullanmayın. Bot dönemi bitip ani frene ağrısız ve güvenle basabildiğinizde başlayabilirsiniz. Sol tarafınızda kopma varsa ve otomatik vitesli araç kullanıyorsanız daha erken mümkün olabilir; hekiminize danışın.
İşe ve spora ne zaman dönerim?
Masa başı işlere genellikle 8–12 hafta, bedensel işlere 3–6 ay sonra dönülür. Bir NHS kılavuzuna göre bisiklet ve yüzmeye 12–14 hafta, golfe 6–9 ay, raket sporlarına 9–12 ay, temas sporlarına yaklaşık 12 ay sonra dönülebilir. Belirtiler 4–6 ayda yatışır, düzelme 12–18 aya kadar sürebilir.
Kopma olmadan, yavaş yavaş artan aşil ağrısı için aşil tendinopatisi, burkulma sonrası ağrı için ayak bileği burkulması rehberine bakabilirsiniz.
Ne zaman acile ya da hekime başvurmalı?
- Kopma belirtileri varsa: hemen acil servise başvurun
- Baldırınızda, uyluğunuzda ya da kasığınızda ani, kramp benzeri ağrı varsa (pıhtı belirtisi olabilir)
- Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı varsa: hemen 112’yi arayın
- Şişlikte ani artış, uyuşma ya da karıncalanma varsa
- Ameliyat olduysanız yaranızda kızarıklık, akıntı ya da açılma varsa
Kaynaklar
- Royal Berkshire NHS Foundation Trust. Achilles tendon rupture: conservative management. October 2025.
- Sherwood Forest Hospitals NHS Foundation Trust. Achilles tendon rupture. PIL202606-03-ATR, June 2026.
- NHS Fife. Achilles tendon rupture. February 2024.
- Myhrvold SB, Brouwer EF, Andresen TKM, et al. Nonoperative or surgical treatment of acute Achilles’ tendon rupture. N Engl J Med. 2022;386(15):1409–1420.