Kanser Tedavisi Sırasında ve Sonrasında Egzersiz

3 × 30 dkKılavuzun önerdiği haftalık aerobik ve direnç egzersizi

113Egzersizin kansere bağlı yorgunlukta ilaçlardan daha etkili bulunduğu meta-analizdeki çalışma sayısı

%28Kolon kanseri sonrası egzersiz programıyla kanserin geri dönme, yeni kanser ya da ölüm riskindeki azalma

%90Aynı çalışmada egzersiz grubunda 8 yıllık yaşam oranı (sağlık eğitimi grubunda %83)

Egzersiz ne sağlar?

2019'da uluslararası uzmanların hazırladığı kılavuza göre kanser tedavisi sırasında ve sonrasında egzersiz yorgunluğu, kaygıyı ve çökkünlüğü azaltıyor, beden işlevini ve yaşam kalitesini iyileştiriyor ve lenfödemi kötüleştirmiyor. Kılavuz, eskiden önerilen haftada 150 dakikadan daha ulaşılabilir bir hedef koyuyor: haftada üç kez, yaklaşık 30 dakikalık aerobik ve direnç egzersizi.

Kansere bağlı yorgunluk

Kanser hastalarının en sık yaşadığı şikâyetlerden biri, dinlenmekle geçmeyen yorgunluk. 113 çalışmayı ve 11.525 kişiyi kapsayan bir meta-analizde egzersiz ve psikolojik destek bu yorgunluğu belirgin şekilde azaltırken ilaçların etkisi çok daha sınırlı kaldı. Araştırmacılar egzersiz ve psikolojik desteği ilk tercih olarak öneriyor.

Egzersiz tedavinin bir parçası olabilir mi?

6 ülkede, kemoterapisini tamamlamış 889 kolon kanseri hastasıyla yapılan CHALLENGE çalışmasında 3 yıllık, antrenör destekli egzersiz programına katılanlarda kanserin geri dönme, yeni kanser ya da ölüm riski %28, ölüm riski %37 daha düşüktü. Egzersizin bazı kanserlerde tedavinin bir parçası olabileceğini gösteren ilk büyük randomize çalışma bu.

Lenfödem riski olanlar için de iyi haber var: koltuk altından lenf bezi alınmış 154 meme kanseri hastasıyla yapılan bir çalışmada, yavaş yavaş artırılan ağırlık programı lenfödem riskini artırmadı; program grubunda lenfödem gelişme oranı %11, diğer grupta %17 oldu.

Güvenle egzersiz yapmak

Egzersiz programına başlamadan önce tedavi ekibinizle konuşun. Tedavinize, ameliyatınıza ve genel durumunuza göre bazı uyarlamalar gerekebilir.

Ateş, enfeksiyon ya da çok düşük kan değerleri varsa egzersize ara verin.
Kemiğe yayılım varsa zıplama ve darbe içeren hareketlerden kaçının, program için uzman desteği alın.
Ellerde ya da ayaklarda uyuşma varsa denge hareketlerinde desteğe tutunun.
Ameliyattan sonra cerrahınızın önerdiği süre ve kısıtlamalara uyun.
Kötü günlerde hiç yapmamak yerine süreyi ve yoğunluğu azaltın.

Evde egzersiz

Güç için altı egzersiz

Bu hareketleri haftada iki üç gün, yürüyüş gibi aerobik bir egzersizle birlikte yapabilirsiniz. Hafif başlayın; bir hareketi 12 kez rahatça yapabildiğinizde tekrar ya da set sayısını artırın.

Sandalyeden kalkıp oturma

Sağlam bir sandalyenin önüne oturun. Kollarınızı göğsünüzde çaprazlayarak ayağa kalkın ve kontrollü şekilde oturun. Yorgun günlerde ellerinizden destek alın ya da tekrar sayısını azaltın.

8–12 tekrar, 1–2 set

Lastik bantla kürek çekme

Lastik bandı göğüs hizasında sağlam bir yere bağlayın. Dirseklerinizi gövdenize yakın tutarak bandı geriye çekin, kürek kemiklerinizi birbirine yaklaştırın ve yavaşça bırakın.

8–12 tekrar, 1–2 set

Köprü

Sırtüstü yatın, dizleriniz bükülü, ayaklarınız yerde. Kalçanızı sıkarak yavaşça kaldırın, 2–3 saniye bekleyip indirin.

8–12 tekrar, 1–2 set

Tezgâha tutunarak topuk yükseltme

Mutfak tezgâhına hafifçe tutunun. Parmak uçlarınıza yükselin, bir an bekleyip yavaşça inin. Ellerinizde ya da ayaklarınızda uyuşma varsa desteği bırakmayın.

10–15 tekrar, 1–2 set

Duvarda yarım çömelme

Sırtınızı duvara dayayın, ayaklarınız duvardan bir adım önde olsun. Dizlerinizi rahat ettiğiniz kadar bükerek sırtınızı duvarda aşağı kaydırın, birkaç saniye bekleyip yukarı çıkın.

8–10 tekrar

Kürek kemiği sıkıştırma

Dik oturun ya da durun. Omuzlarınızı kaldırmadan kürek kemiklerinizi geriye ve aşağıya doğru yaklaştırın, 5 saniye tutup bırakın. Göğüs ameliyatlarından sonra duruşa iyi gelir.

10 tekrar, günde 2 kez

Sık sorulan sorular

Kemoterapi sırasında egzersiz yapabilir miyim?

Çoğu kişi için evet; kılavuzlar tedavi sırasında da egzersizi öneriyor. Yorgun hissettiğiniz günlerde süreyi ve yoğunluğu azaltın. Ateşiniz, bir enfeksiyonunuz varsa ya da kan değerleriniz çok düşükse egzersize ara verin ve tedavi ekibinize danışın.

Çok yorgunum, dinlenmem daha iyi değil mi?

Uzun süre dinlenmek yorgunluğu çoğu zaman artırır. 113 çalışmayı ve 11.525 kişiyi kapsayan bir meta-analizde egzersiz ve psikolojik destek, kansere bağlı yorgunlukta ilaçlardan daha etkili bulundu; araştırmacılar bu yaklaşımları ilk tercih olarak öneriyor. Kısa ve hafif başlayın, yavaş yavaş artırın.

Lenfödem riskim var, ağırlık kaldırabilir miyim?

Yavaş yavaş artırılan ağırlık çalışması güvenli görünüyor. Koltuk altından lenf bezi alınmış 154 meme kanseri hastasıyla yapılan bir çalışmada, kontrollü ağırlık programına katılanlarda lenfödem gelişme oranı %11, katılmayanlarda %17 oldu. Başlarken bir fizyoterapist eşliğinde, hafif ağırlıklarla başlayın.

Hangi egzersizi seçmeliyim?

En iyisi, yürüyüş gibi aerobik bir egzersizi kas güçlendirme hareketleriyle birleştirmek. Kılavuz haftada üç kez, yaklaşık 30 dakikalık aerobik ve direnç egzersizini öneriyor. Bu hedef size uzak geliyorsa daha kısa sürelerle başlayın; az da olsa hareket, hiç hareket etmemekten iyidir.

Ne zaman egzersizi bırakıp başvurmalı?

Egzersiz sırasında ya da sonrasında şunlar olursa durun ve tedavi ekibinize başvurun:

Göğüs ağrısı, alışılmadık nefes darlığı ya da bayılacak gibi olma (112)
Yeni başlayan ya da artan kemik ağrısı
Baldırda şişlik, ağrı ve kızarıklık
Ateş ya da titreme
Kolda ya da bacakta yeni başlayan şişlik veya ağırlık hissi

Kaynaklar

Campbell KL, Winters-Stone KM, Wiskemann J, et al. Exercise guidelines for cancer survivors: consensus statement from international multidisciplinary roundtable. Med Sci Sports Exerc. 2019;51(11):2375-2390.
Mustian KM, Alfano CM, Heckler C, et al. Comparison of pharmaceutical, psychological, and exercise treatments for cancer-related fatigue: a meta-analysis. JAMA Oncol. 2017;3(7):961-968.
Schmitz KH, Ahmed RL, Troxel AB, et al. Weight lifting in women with breast-cancer-related lymphedema. N Engl J Med. 2009;361(7):664-673.
Schmitz KH, et al. Weight lifting for women at risk for breast cancer-related lymphedema: a randomized trial. JAMA. 2010.
Courneya KS, Vardy JL, O'Callaghan CJ, et al. Structured exercise after adjuvant chemotherapy for colon cancer. N Engl J Med. 2025.