Hastalık rehberi
Diyabetik nöropati, uzun süre yüksek seyreden kan şekerinin sinirlere zarar vermesidir; en çok ayaklarda yanma, karıncalanma ve uyuşma yapar. Diyabeti olanların yarıya yakınında görülür. Hasar geri döndürülemese de ilerlemesi yavaşlatılabilir. Her gün yapılan ayak kontrolü yaraları erken yakalamaya, denge ve kuvvet egzersizleri de daha güvenli yürümeye yardım eder.
Uzun süre yüksek kalan kan şekeri ve kan yağları, sinirlere ve onları besleyen küçük damarlara zarar verir. Hasar çoğunlukla en uzun sinirlerin ucundan, yani ayaklardan başlar; zamanla bacaklara, bazen ellere ve kollara ilerler.
Asıl tehlike ağrının kendisi değil, hissin azalmasıdır: Ayağındaki yarayı, su toplamasını ya da ayakkabıya giren taşı hissetmeyen kişi onu fark etmez. Diyabette yaralar geç iyileşir ve kolay enfekte olur.
İlerlemeyi durdurmak. Kan şekerini, tansiyonu ve kolesterolü hedef değerlere yakın tutmak sinir hasarının kötüleşmesini önlemeye yardım eder. Bu, tedavinin temelidir.
Ağrıyı azaltmak. Sinir ağrısında alışılmış ağrı kesiciler çoğu zaman yeterince işe yaramaz. Hekimler bunun yerine bazı antidepresanları (duloksetin, amitriptilin gibi), bazı sara ilaçlarını (pregabalin, gabapentin) ya da cilde sürülen lidokaini reçete edebilir. Bu ilaçlar ağrıyı azaltır ama sinir hasarını geri çevirmez; biri işe yaramazsa başka biri denenebilir.
Ayakları ve dengeyi korumak. Günlük ayak bakımı ile kuvvet ve denge için fizyoterapi tedavinin parçasıdır. Hekiminiz yılda en az bir kez ayaklarınızdaki titreşim ve dokunma hissini, yürüyüşünüzü ve dengenizi muayene etmelidir; muayenede ayakkabı ve çoraplarınızı çıkarın.
Otururken ayaklarınızı yükseltin, gün içinde ayak parmaklarınızı ve bileklerinizi sık sık oynatın, sıkı çorap giymeyin. Sigara ayaklara giden kan akımını azaltır; bırakmak ayaklarınız için de önemlidir.
Ayak tabanındaki his azalınca denge de bozulur; düşme ve kırık riski artar. Sekiz rastgele kontrollü çalışmayı (457 kişi) birleştiren 2021 tarihli derlemede yürüme, denge ve kuvvet egzersizleri tek ayak üzerinde durma süresini ve düşme korkusunu bir miktar iyileştirdi. Düşme sayısına bakan tek çalışmada fark görülmedi; yazarlar bunu çalışmaların küçüklüğüne ve kısa süresine bağlıyor ve kanıtın kesinliğini düşük buluyor.
Yaşlı yetişkinlerde 21 çalışmayı inceleyen 2025 tarihli bir derleme de aynı yönde: En çok yarar denge egzersizlerinden ve dengeyi kuvvetle birleştiren programlardan sağlandı. Yürüyüş, yüzme, bisiklet, dans ve yoga gibi eklemleri sarsmayan etkinlikler ayağa giden kan akımını da destekler.
Denge egzersizlerini tezgâh gibi tutunabileceğiniz sağlam bir yerin yanında yapın. Ayağınızda açık yara, su toplaması ya da kızarık, sıcak ve şiş bir bölge varsa üzerine basarak egzersiz yapmayın; önce hekiminize gösterin.
Evde egzersiz
Ayağınıza iyi oturan ayakkabıyla, tutunabileceğiniz bir yerin yanında çalışın. Kolaydan zora doğru sıralandı; bir hareketi güvenle yapabildiğinizde sonrakine geçin.
Tezgâha tutunarak ayaklarınız kalça genişliğinde açık durun. Ağırlığınızı yavaşça bir ayağınıza, sonra diğerine verin; ayak tabanlarınızdaki basıncın değiştiğini izleyin. Ayaklarınızdaki his azaldıysa gözlerinizle de kontrol edin.
Her yana 10 kezTezgâhın önünde dik durun, bir ya da iki elinizle hafifçe tutunun. Bir ayağınızı yerden kaldırın ve dengede kalın. Kolaylaştıkça tek elle, sonra parmak ucuyla tutunun.
10–15 saniye, her ayakla 3–5 kezTezgâh ya da duvar boyunca, bir elinizi dayanak için hazır tutarak yürüyün. Her adımda öndeki ayağınızın topuğunu arkadaki ayağınızın parmak uçlarının hemen önüne koyun.
10 adım, 3 turTezgâha tutunarak dik durun. İki topuğunuzu birlikte kaldırıp parmak uçlarınızda yükselin, 2 saniye bekleyip yavaşça inin. Baldır kasları yürürken dengeyi toparlamak için önemlidir.
10–15 tekrarSağlam bir sandalyenin ön kısmına oturun, ayaklarınız yere tam bassın. Öne eğilip ellerinizden mümkün olduğunca az destek alarak ayağa kalkın, sonra yavaşça oturun. Bacak gücü dengenin temelidir.
8–10 tekrar, 2 setAyağınıza iyi oturan, içi pürüzsüz bir ayakkabı ve dikişsiz çorapla yürüyün. Kısa mesafeyle başlayıp azar azar artırın. Yürüyüşten sonra ayaklarınızı kızarıklık, su toplaması ya da yara açısından kontrol edin.
Haftanın çoğu günü, azar azar artırarakVideo
İngiltere'deki diyabet derneği Diabetes UK'nin ve ABD'deki Mayo Clinic'in YouTube kanallarından. Videolar İngilizcedir; oynatıcıda Ayarlar → Altyazılar → Otomatik çevir → Türkçe seçebilirsiniz.
Ayakların her gün nasıl kontrol edileceğini gösteren video.
Diyabette ayak bakımını özetleyen bir dakikalık video.
Sinirde oluşan hasar geri döndürülemez; ilaçlar ağrıyı azaltır ama siniri onarmaz. Buna karşılık kan şekerini, tansiyonu ve kolesterolü hedef değerlere yakın tutmak hasarın ilerlemesini önlemeye yardım eder. Bu yüzden erken fark etmek ve ayakları korumak önemlidir.
Evet, birkaç önlemle. Sekiz çalışmayı (457 kişi) inceleyen derlemede denge ve kuvvet egzersizleri dengeyi ve düşme korkusunu bir miktar iyileştirdi. Ayağınıza iyi oturan ayakkabı giyin, egzersizden sonra ayaklarınızı kontrol edin ve tutunabileceğiniz bir yerin yanında çalışın. Ayağınızda açık yara varsa önce hekiminize danışın.
Hayır. Sıcağı ve ağrıyı hissetme azaldığı için cildiniz fark etmeden yanabilir. Ayaklarınızı sıcak su torbasından, ısıtıcıdan ve açık ateşten uzak tutun; banyo suyunu dirseğinizle ya da termometreyle kontrol edin. Ayaklarınız üşüyorsa yatakta çorap giyin.
Olabilir; bu yüzden hekimler nöropatiyi araştırırken tiroid ve böbrek sorunlarıyla birlikte B12 düzeyine de bakar. Metformin B12 düşüklüğünün nedenleri arasındadır; böyle bir durumda ilaç B12 takviyesiyle sürdürülebilir. Kararı hekiminiz verir; ilacınızı kendiniz kesmeyin.
Şu durumlarda beklemeden bir hekime başvurun:
Kaynaklar
®