®Kısa yürüyüş
Rahat bir tempoda, düz bir yolda yürüyün. Belirtileriniz en fazla hafifçe artıyor ve kısa sürede yatışıyorsa süreyi gün gün uzatabilirsiniz.
Birkaç dakikayla başlayın; 3. aşamada 10–15 dakika24–48 saatGörece dinlenme; ardından hafif etkinliklere kademeli dönüş
21. günRekabetçi spora en erken dönüş (İngiltere taban sporu kılavuzu)
13’e karşı 17 günHafif aerobik egzersiz yapan ve yalnızca germe yapan gençlerde ortanca iyileşme süresi (hastaların yarısının iyileştiği süre)
10 günBaş dönmesi, boyun ya da baş ağrısı bundan uzun sürerse boyun ve denge rehabilitasyonu önerilir
Önce şunları kontrol edin
Kafa darbesinden sonra aşağıdakilerden biri varsa bu rehber yerine hemen tıbbi yardım alın. Kendiniz araç kullanarak acile gitmeyin.
112’yi arayın
- Bayılıp ayılmadıysa ya da uyanık kalmakta zorlanıyorsa
- Nöbet geçirdiyse
- Konuşmakta, anlamakta, yürümekte ya da dengesini korumakta güçlük, vücudunun bir bölümünde uyuşma ya da güçsüzlük varsa
- Görme ya da işitme sorunu varsa
- Kulağından ya da burnundan berrak sıvı ya da kan geliyorsa, kulaklarının arkasında morarma varsa
- 1 metreden ya da 5 basamaktan yüksekten düştüyse, araç ya da bisiklet kazası gibi hızlı bir darbe aldıysa
Acil servise gidin
- Kısa süre bayılıp ayıldıysa
- Kustuysa ya da kusması tekrarlıyorsa
- Ağrı kesiciyle geçmeyen ya da giderek artan baş ağrısı varsa
- Bellek sorunları, artan sersemlik, huzursuzluk ya da davranış değişikliği varsa; bebek ve küçük çocuk her zamankinden çok ağlıyorsa
- Kan sulandırıcı ilaç kullanıyor, kanama bozukluğu ya da beyin ameliyatı geçmişi varsa
- Darbeden hemen önce alkol ya da uyuşturucu almışsa
Belirtiler
- Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı.
- Sersemlik, “sisli” hissetme, odaklanma ve hatırlama güçlüğü.
- Işığa ya da gürültüye hassasiyet, yorgunluk, uyku düzeninde değişiklik.
- Huzursuzluk, kaygı, ağlamaklı olma gibi duygu durum değişiklikleri.
Belirtiler genellikle ilk 24 saat içinde başlar, ama 3 haftaya kadar gecikebilir. Hafif belirtiler 2 haftaya kadar sürebilir; belirtilerin çoğu 2–4 hafta içinde geçer, bazen daha uzun sürebilir.
İlk 24–48 saat
- İlk 24 saat yanınızda bir yetişkin bulunsun; yalnız kalmayın.
- İhtiyaç duyduğunuz kadar dinlenin ve uyuyun; telefon, bilgisayar ve ekran süresini en aza indirin.
- Alkol almayın; hekiminiz önermedikçe uyku ilacı kullanmayın.
- İlk 24 saatte bisiklete binmeyin, makine kullanmayın; tamamen iyileşene kadar araç kullanmayın.
- Baş ağrısı için ağrı kesici kullanmadan önce hekiminize danışın; İrlanda sağlık servisi (HSE), kanamayı artırabileceği için bu dönemde ibuprofen ve aspirin yerine parasetamolü öneriyor. Şişlik olan yere havluya sarılı buz koyabilirsiniz.
Harekete ve spora kademeli dönüş
İngiltere’nin taban sporu için hazırladığı ve hükümetin desteklediği kılavuz, dönüşü altı aşamada anlatıyor. Bir sonraki aşamaya geçerken belirtilerinizin hafifçe artması sorun değil; yeter ki etkinlik onları en fazla hafifçe artırsın ve artış birkaç dakika ile birkaç saat içinde yatışsın. Belirtiler belirgin şekilde artarsa bir önceki aşamaya dönün.
- 1. Görece dinlenmeİlk 24–48 saat: sakin etkinlikler, en az ekran.
- 2. Günlük işler ve hafif etkinlikKısa ve kolay okumalar, kısa yürüyüşler, hafif ev işleri.
- 3. Dayanıklılığı artırmaZihinsel işler 20–30 dakikalık bloklar hâlinde; 10–15 dakikalık hafif aerobik egzersiz (yürüyüş, sabit bisiklet).
- 4. Yarı zamanlı okul ya da iş, temassız antrenmanDinlenirken belirtiniz kalmadığında, genellikle 2. hafta civarında.
- 5. Tam zamanlı okul ya da iş, kısıtlamasız antrenmanEn erken 15. gün; dinlenirken 14 gün belirtisiz olduktan sonra.
- 6. Rekabete dönüş21. günden önce değil; dinlenirken 14 gün belirtisiz olduktan sonra.
Okula ya da işe dönüş, spora dönüşten önce gelir. Kılavuzun ilkesi açık: şüphe varsa oyundan çıkın. Beyin sarsıntısından şüphelenilen kişi o gün oyuna, antrenmana ya da beden eğitimi dersine geri dönmez ve en az 24 saat bunlardan uzak durur.
Araştırmalar ne gösteriyor?
2022’de Amsterdam’da toplanan ve 2023’te yayımlanan uluslararası uzlaşıya göre sıkı dinlenme önerilmiyor; günlük işler ve yürüyüş ya da sabit bisiklet gibi hafif aerobik egzersiz iyileşmeye yardımcı olabilir, ekranı ilk 48 saatte sınırlamak da yararlı olabilir. Uzlaşı, baş dönmesi, boyun ağrısı ya da baş ağrısı 10 günden uzun sürenlere boyun ve denge rehabilitasyonu, belirtileri 4 haftayı aşanlara ise farklı uzmanlık alanlarından değerlendirme öneriyor.
Bu önerilere dayanak olan çalışmalardan biri ABD ve Kanada’da 103 genç sporcuyla yapıldı: ilk 10 gün içinde, belirtileri artırmayan bir şiddette (koşu bandı testinde belirtilerin arttığı nabzın %80’i) günde yaklaşık 20 dakika aerobik egzersiz yapanların yarısı 13 gün içinde, yalnızca germe yapanların yarısı 17 gün içinde iyileşti (ortanca süre). İyileşmesi 30 günü aşanlar egzersiz grubunda 52 kişiden 2, germe grubunda 51 kişiden 7’ydi; ancak bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Çalışmalar çoğunlukla genç sporcularda yapıldı; yetişkinlerde ve spor dışı yaralanmalarda kanıt daha sınırlı.
Evde egzersiz
Hafif hareket ve denge için altı egzersiz
Bu hareketler 2. ve 3. aşamada, dinlenme döneminden sonra başlanır. Baş hareketi ve denge egzersizleri bir çocuk hastanesinin beyin sarsıntısı sonrası denge bilgi notundan alındı. Her hareket belirtilerinizi en fazla hafifçe artırmalı; baş dönmesi sürüyorsa ya da düşme korkusu yaşıyorsanız bir fizyoterapist ya da hekimle değerlendirin.
Göz sabitleme: baş çevirme
Bir kalemi ya da kartı kol boyu uzaklıkta tutun ve gözünüzü ondan ayırmayın. Gözleriniz cisme kilitliyken başınızı yavaşça sağa sola çevirin. Hız ancak hazır olduğunuzda artırılır.
5–10 tekrar, rahat ettiğiniz kadarYukarı ve aşağı bakma
Dik oturun. Başınızı yavaşça kaldırıp tavana, sonra indirip yere bakın. Amaç, beynin baş hareketine yeniden alışmasıdır; baş dönmesi hafif kalmalı ve kısa sürede geçmeli.
5–10 tekrarBaşı yana eğme
Dik oturun. Kulağınızı yavaşça omzunuza doğru yaklaştırın, ortaya dönün ve diğer yana eğin. Omzunuzu kaldırmayın.
Her yana 5–10 tekrarTandem duruş ve yürüyüş
Bir duvarın yanında durun. Önce bir ayağınızı diğerinin hafif önüne koyarak 10 saniye durun, sonra ayaklarınızı değiştirin. Kolaylaşınca, yanınızda biri varken, topuğunuzu öndeki ayağın parmak ucuna değdirerek bir koridor boyunca yürüyün.
Her ayak önde 10 saniye; ardından 20 adımTek ayak üstünde durma
Sağlam bir sandalyeye tutunarak tek ayağınızın üstünde durun. Kolaylaşınca tutunmayı bırakın, süreyi uzatın; daha sonra gözlerinizi kapatmak ya da havaya harf çizmek gibi zorlaştırmalar ekleyebilirsiniz.
10 saniyeyle başlayın, 30 saniyeye kadarSık sorulan sorular
Karanlık bir odada dinlenmem gerekmiyor mu?
Hayır. Uzun ve sıkı dinlenme artık önerilmiyor. 11–22 yaş arası 88 hastayla yapılan bir çalışmada 5 gün evde tam dinlenme önerilenler, 1–2 gün dinlenip kademeli olarak etkinliğe dönenlere göre daha fazla belirti bildirdi ve belirtileri daha yavaş geçti. İlk 24–48 saat görece dinlenin, uyuyabildiğiniz kadar uyuyun; ardından günlük işlere ve hafif yürüyüşlere kademeli olarak dönün.
Telefon ve bilgisayar kullanabilir miyim?
İlk 48 saatte ekran süresini en aza indirmek iyileşmeye yardımcı olabilir. Sonra ekranı kısa sürelerle ve aralarda mola vererek kullanabilirsiniz; 3. aşamada zihinsel işler 20–30 dakikalık bloklar hâlinde önerilir.
Ne zaman okula ya da işe dönebilirim?
Kendinizi daha iyi hissettiğinizde, önce kısa sürelerle. İngiltere’nin taban sporu kılavuzu okul ve işe dönüşü spora dönüşten önce tutuyor: dinlenirken belirtiniz kalmadığında, genellikle 2. hafta civarında yarı zamanlı okul ya da işe dönülebilir. Bu dönemde yarım gün okula gitmek ya da ara vermek gibi düzenlemeler istenebilir.
Ne zaman spora dönebilirim?
Antrenmana kademeli olarak dönülür; temaslı ve rekabetçi spora ise yaralanmadan sonraki 21. günden önce dönülmez ve bunun için dinlenirken en az 14 gün belirtisiz olmak gerekir. NHS de temas sporlarından en az 3 hafta uzak durmayı öneriyor. Çocuklar ilk birkaç gün sert oyunlardan kaçınmalı. Uluslararası uzlaşıya göre çoğu kişi yaklaşık bir ay içinde sporuna tam olarak döner.
Egzersiz iyileşmeyi hızlandırır mı?
Hafif aerobik egzersiz yardımcı olabilir. Sporda beyin sarsıntısı geçiren 13–18 yaş arası 103 gençle yapılan bir çalışmada, ilk 10 gün içinde başlayıp belirtileri artırmayan bir şiddette günde yaklaşık 20 dakika yürüyüş ya da sabit bisiklet yapanların yarısı 13 gün içinde iyileşti (ortanca süre); yalnızca germe yapanlarda bu süre 17 gündü. Egzersizin şiddeti, belirtilerinizi en fazla hafifçe artıracak düzeyde kalmalı.
Belirtilerim geçmezse ne yapmalıyım?
Belirtiler 2 haftada düzelmez ya da kötüleşirse hekiminize başvurun; 4 haftayı aşarsa farklı uzmanlık alanlarından bir değerlendirme önerilir. Baş dönmesi, boyun ağrısı ya da baş ağrısı 10 günden uzun sürerse uluslararası uzlaşı boyun ve denge (servikovestibüler) rehabilitasyonunu öneriyor. Sporda beyin sarsıntısından sonra baş dönmesi, boyun ağrısı ya da baş ağrısı geçmeyen 12–30 yaş arası 31 kişiyle yapılan küçük bir çalışmada, bu rehabilitasyonu alanların %73’ü 8 hafta içinde spora dönüş izni aldı; yalnızca genel fizyoterapi (duruş eğitimi, hareket açıklığı egzersizleri, kademeli efor) alanlarda bu oran %7’ydi.
Kafa darbesinden sonra boyun ağrısı için boyun incinmesi, baş ağrısı için baş ağrısı, başı çevirince başlayan kısa süreli dönme hissi için baş dönmesi (BPPV) rehberine bakabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
- Belirtileriniz kötüleşiyor ya da 2 hafta içinde düzelmiyorsa
- Araç kullanmaya, işe, okula ya da spora dönmenin güvenli olup olmadığından emin değilseniz
- Belirtileriniz 4 haftadan uzun sürüyorsa: değerlendirilene kadar spora dönmeyin
- Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri sonradan ortaya çıkarsa hemen 112’yi arayın ya da acile gidin
Kaynaklar
- Patricios JS, Schneider KJ, Dvorak J, et al. Consensus statement on concussion in sport: the 6th International Conference on Concussion in Sport – Amsterdam, October 2022. Br J Sports Med. 2023;57(11):695–711. Özet: BMJ Group, 14 June 2023.
- Sport and Recreation Alliance, UK Government. UK Concussion Guidelines for Non-Elite (Grassroots) Sport. November 2024 update.
- NHS 111 Wales. Head injury and concussion. Last updated 19 November 2024.
- HSE (Health Service Executive, Ireland). Head injury and concussion. Last reviewed 20 September 2024.
- Leddy JJ, Haider MN, Ellis MJ, et al. Early subthreshold aerobic exercise for sport-related concussion: a randomized clinical trial. JAMA Pediatr. 2019;173(4):319–325. Özet: University at Buffalo, February 2019.
- Thomas DG, et al. Benefits of strict rest after acute concussion: a randomized controlled trial. Pediatrics. 2015;135(2):213–223. Özet: Contemporary Pediatrics.
- Schneider KJ, Meeuwisse WH, Nettel-Aguirre A, et al. Cervicovestibular rehabilitation in sport-related concussion: a randomised controlled trial. Br J Sports Med. 2014;48(17):1294–1298.
- Sydney Children’s Hospitals Network. Concussion aftercare: balance information sheet. Last updated 4 August 2026.